TL;DR: Ủ phân hữu cơ vi sinh là trộn nhóm giàu đạm (phân chuồng) với nhóm giàu cacbon (rơm, trấu, mùn cưa) theo tỷ lệ ~4:6, cấy men vi sinh và rỉ mật, rồi ủ có kiểm soát độ ẩm (55–60%) và nhiệt độ trong ~30 ngày. Phân chín có màu nâu đen, tơi xốp, mùi mùn, và an toàn hơn nhờ nhiệt độ ủ cao giúp hạn chế Salmonella, E. coli.
Cố vấn chuyên môn: TS. Nguyễn Đồng Tú — chuyên gia vi sinh, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương.
Đây là “chân” đầu tiên trong mô hình kiềng 3 chân để trồng bạc hà hữu cơ tại thaoduocxanh — phân ủ giúp cải tạo đất và cấp mùn cho cây.
Nguyên liệu (cho 1 tấn phân thành phẩm)
| Thành phần | Khối lượng | Vai trò |
|---|---|---|
| Nhóm xanh – giàu đạm (phân gà/bò/lợn) | 400 kg | Nguồn đạm cho vi sinh |
| Nhóm nâu – giàu cacbon (lá khô, rơm rạ, trấu, mùn cưa băm 2–5 cm) | 600 kg | Nguồn cacbon, tạo độ tơi |
| Men vi sinh (Trichoderma, Bacillus, Actinomyces) | 1,0–1,5 kg | Phân giải chất hữu cơ |
| Rỉ mật | 5–10 kg | Thức ăn khởi động cho men |
| Vôi bột | 10–15 kg | Điều chỉnh pH 6,5–7,5 |
Tại thaoduocxanh dùng chế phẩm men riêng SW88-COMPOST; bạn có thể dùng các chế phẩm Trichoderma/EM thương mại tương đương.
Các bước thực hiện
Bước 1 — Chuẩn bị mặt bằng. Chọn nơi cao ráo, không ngập; nền xi măng hoặc đất nén; có mái che/bạt nghiêng tránh mưa nắng trực tiếp.
Bước 2 — Kích hoạt dịch men. Pha 1,0–1,5 kg men + 5–10 kg rỉ mật + 100 lít nước sạch, ủ trong thùng có nắp 12–24 giờ. Đạt yêu cầu khi có bọt khí nhẹ và mùi thơm lên men.
Bước 3 — Phối trộn, đánh đống. Rải xen kẽ: lớp nâu ~15 cm, lớp phân ~10 cm, phun đều dịch men lên từng lớp; lặp lại đến hết. Đống ủ cao 1,2–1,5 m, rộng đáy 1,5–2,0 m.
Bước 4 — Kiểm soát độ ẩm 55–60%. Bóp nhẹ thấy kết khối, chỉ rỉ rất ít nước là đạt. Quá ẩm (>65%) thì thêm trấu/lá khô, đảo đều. Quá khô (<50%) thì bổ sung dịch men/nước. Che bạt tối màu giữ nhiệt, chống mưa.
Bước 5 — Đảo trộn theo nhiệt độ.
| Thời điểm | Nhiệt độ | Hiện tượng | Thao tác |
|---|---|---|---|
| Ngày 3–5 | 50–60°C | Vi sinh phát triển mạnh | Đảo lần 1, thêm nước nếu khô |
| Ngày 10–12 | 60–65°C | Đỉnh nhiệt, xuất hiện tơ nấm | Đảo lần 2, cấp oxy |
| Ngày 20 | 40–45°C | Phân hủy mạnh | Đảo lần 3, giữ ẩm 45–50% |
| Ngày 30 | 28–32°C | Phân chín | Kiểm tra thành phẩm |
Bước 6 — Đánh giá phân chín. Màu nâu đen, tơi xốp; mùi thơm mùn (hết mùi hôi); nhiệt độ bằng môi trường; rơm rạ mục hoàn toàn. Nhiệt độ ủ cao trong quá trình giúp hạn chế Salmonella và E. coli — yếu tố an toàn sinh học quan trọng.
Xử lý sự cố thường gặp
- Mùi khai (NH₃): thừa đạm hoặc quá ẩm — thêm nguyên liệu nâu, đảo thông khí.
- Mùi trứng thối (H₂S): thiếu oxy — đảo ngay, thêm trấu.
- Không tăng nhiệt: quá khô hoặc thiếu men — bổ sung dịch men.
- Nhiệt >70°C: đảo rộng đống ủ và tưới nước làm mát.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Ủ phân hữu cơ vi sinh mất bao lâu?
Khoảng 30 ngày nếu kiểm soát đúng độ ẩm (55–60%) và đảo trộn theo lịch. Đống ủ đạt đỉnh nhiệt 60–65°C vào ngày 10–12, sau đó hạ dần và chín ở ngày 30.
Ủ phân đúng cách có diệt được vi khuẩn gây hại không?
Có. Nhiệt độ ủ cao (60–65°C) duy trì đủ lâu giúp hạn chế Salmonella và E. coli — đây là điểm an toàn sinh học then chốt cho dược liệu, khác với bón phân tươi chưa ủ.
Bón phân ủ này cho bạc hà bao nhiêu là đủ?
Bón lót 200–300 kg/sào trước trồng, bón thúc 50–100 kg/sào quanh ngày 30, và 100 kg/sào sau mỗi lứa cắt. Chi tiết theo lịch bón 60 ngày.
Quy trình do TS. Nguyễn Đồng Tú xây dựng và hướng dẫn thực địa tại vườn bạc hà SW88 của thaoduocxanh.vn (ảnh chụp trực tiếp, đã có đồng thuận).