Tinh dầu ngọc lan lá

Tinh dầu ngọc lan lá được chưng cất từ lá cây ngọc lan trắng Michelia × alba. Thành phần chính là linalool (khoảng 70–80%), cho mùi hoa gỗ dịu, sạch. Linalool được nghiên cứu nhiều về tác dụng thư giãn khi hít; tinh dầu dùng trong xông phòng ngủ, nước hoa, mỹ phẩm.

Thông tin nhanh

Tên khoa học

Michelia × alba DC. (đồng nghĩa Magnolia × alba)

Tên thương mại

White champaca leaf oil, Michelia alba leaf oil

Bộ phận chiết

Lá, cành nhỏ

Phương pháp

Chưng cất hơi nước

Cảm quan

Không màu đến vàng rất nhạt; mùi hoa, gỗ, hơi xanh

Thành phần chính

Linalool 70–80%; (E)-nerolidol, β-caryophyllene

Bảo quản

Chai thủy tinh tối màu, đậy kín ngay sau khi dùng

Tinh dầu ngọc lan lá là gì?

Ngọc lan trắng (white champaca) nổi tiếng với hoa thơm, nhưng lá cây cũng chứa tinh dầu. Chưng cất lá và cành nhỏ bằng hơi nước cho tinh dầu gần như không màu. Mùi hoa nhẹ pha gỗ, hơi xanh, dịu hơn nhiều so với hương hoa.

Sản phẩm từ hoa ngọc lan rất đắt vì hoa ít và cho rất ít dầu. Tinh dầu lá có mùi khác hoa nhưng giá mềm hơn, nguyên liệu dồi dào hơn. Đây cũng là nguồn linalool tự nhiên được ngành nước hoa, mỹ phẩm quan tâm.

Cây ngọc lan trông thế nào, mọc ở đâu?

Ngọc lan trắng là cây gỗ cao 10–20 m, tán rộng, lá to hình bầu dục, bóng. Hoa màu trắng ngà, cánh dài, nở rải rác nhiều tháng, rộ vào mùa hè. Trong các tài liệu mới, cây thường được xếp vào chi Magnolia với tên Magnolia × alba.

Đây là cây lai, không gặp mọc hoang ngoài tự nhiên. Cây được trồng ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt, thường dưới 1.000 m.

Ở Việt Nam, ngọc lan được trồng khắp nơi làm cảnh, lấy bóng mát và lấy hoa. Cây có mặt trong sân nhà, đình chùa, trường học, công viên. Cây lớn nhanh, cần tỉa cành định kỳ, và lượng lá cành tỉa này là nguồn nguyên liệu cất tinh dầu.

Ngọc lan trong đời sống người Việt

Hoa ngọc lan gắn với ký ức của nhiều người. Những bông hoa trắng được cài tóc, đặt trên bàn thờ, ướp trà, bày đĩa trong phòng cho thơm. Ở Hà Nội, những mẹt hoa ngọc lan bán rong mỗi sáng mùa hè là hình ảnh quen thuộc.

Trong dân gian, hoa và lá ngọc lan còn được dùng làm thuốc chữa ho nhẹ. Tinh dầu lá ngọc lan mang một phần mùi hương quen thuộc ấy vào sản phẩm dùng hằng ngày.

Công dụng

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Linalool – hương thơm có mặt khắp nơi

Linalool là một trong những chất thơm phổ biến nhất trong tự nhiên. Chất này có trong oải hương, cam bergamot, ngò, gỗ hồng và rất nhiều loại hoa. Mùi hoa – gỗ tươi của linalool dễ chịu với đa số người, nên có mặt trong nhiều nước hoa, xà phòng, dầu gội.

Trước đây, nguồn linalool tự nhiên lớn là gỗ hồng (rosewood) Nam Mỹ, nay bị hạn chế khai thác. Vì vậy linalool từ lá cây trồng được quan tâm như lựa chọn bền vững hơn. Hai nguồn đáng chú ý là ngọc lan lá và ho leaf (long não kiểu linalool).

Vì sao nên tận dụng lá ngọc lan tỉa?

Mỗi năm, cây ngọc lan trong đô thị và vườn nhà đều phải tỉa bớt cành. Việc tỉa giúp cây không gãy đổ mùa bão, không vướng dây điện. Phần lớn lá cành này bị bỏ đi hoặc đốt.

Thu gom để cất tinh dầu giúp giảm rác thải xanh. Chủ vườn, đơn vị chăm sóc cây xanh có thêm một khoản thu nhỏ. Lô dầu thu được là nguồn linalool tự nhiên mà không phải chặt thêm cây nào.

Ứng dụng trong các ngành

Ngành	Ứng dụng
Nước hoa	Nốt hoa gỗ, nền cho hương hoa trắng
Mỹ phẩm	Sữa tắm, kem dưỡng, dầu massage
Gia dụng	Xông phòng ngủ, nước xả vải
Nguyên liệu	Nguồn linalool tự nhiên

Mùi hương và cách phối

Ngọc lan lá có mùi hoa gỗ dịu, sạch, không gắt, dễ dùng cho người mới làm quen với tinh dầu.

• Phối với cam, bưởi cho xông phòng khách tươi sáng.
• Phối với hoắc hương cho nước hoa dầu ấm, bền.
• Phối với bạc hà (rất ít) cho xịt phòng mát dịu.

Cách dùng tại nhà

• Xông phòng ngủ: 3–4 giọt vào máy khuếch tán, chạy khoảng 30 phút trước khi ngủ rồi tắt.
• Massage thư giãn: pha 2–3 giọt với 10 ml dầu nền.
• Nước hoa dầu: phối cùng hoắc hương, cam trong dầu jojoba.

Tự làm xịt gối thư giãn

Pha 50 ml nước cất, 5 ml cồn 70 độ, 6 giọt ngọc lan lá, 2 giọt cam. Lắc đều trước mỗi lần dùng, xịt nhẹ một lần lên gối và chăn. Xịt trước khi ngủ 10–15 phút để cồn bay hết.

Không xịt trực tiếp lên mặt, không dùng cho gối của trẻ nhỏ. Dùng hết trong khoảng 2 tuần.

Xông phòng đúng cách

Xông tinh dầu dễ chịu nhất khi dùng ít và ngắt quãng, thay vì để máy chạy cả đêm.

Diện tích phòng	Lượng tinh dầu	Thời gian chạy máy
Dưới 15 m²	2–3 giọt	20–30 phút
15–25 m²	3–4 giọt	30–45 phút
Trên 25 m²	5–6 giọt	45–60 phút, nghỉ rồi chạy lại

Mở hé cửa cho thoáng; tắt máy nếu thấy nhức đầu, khó chịu. Không xông trong phòng trẻ sơ sinh. Phòng có người hen suyễn hoặc vật nuôi nên giảm lượng dầu và thời gian xông.

Nhận biết dầu tốt và bảo quản

• Dầu gần như không màu, mùi hoa gỗ nhẹ, sạch.
• Dầu có mùi hăng, chua là dấu hiệu đã oxy hóa.
• Chai tối màu, đậy kín, để nơi mát; dùng trong khoảng 1–2 năm sau khi mở.

Tinh dầu lá và sản phẩm từ hoa ngọc lan

Tiêu chí	Tinh dầu lá	Sản phẩm từ hoa
Nguyên liệu	Lá, cành tỉa	Hoa, thường chiết dung môi thành absolute
Mùi	Hoa gỗ nhẹ, xanh	Hoa ngọt, đậm
Linalool	Khoảng 70–80%	Là thành phần chính, kèm nhiều chất thơm khác
Giá	Mềm	Rất cao

Chỉ tiêu chất lượng

Chỉ tiêu chính là linalool. Một nghiên cứu mẫu ở miền Bắc ghi nhận khoảng 73% linalool trong dầu lá và khoảng 80% trong dầu cành. Lá tươi cho khoảng 0,2–0,4% tinh dầu.

Ở EU, linalool là chất gây dị ứng phải ghi nhãn trong mỹ phẩm khi vượt ngưỡng. COA giúp doanh nghiệp tính hàm lượng này trong công thức.

Số liệu tham khảo; chỉ tiêu thực tế theo COA từng lô.

Người trồng & HTX

Công ty mua lá và cành nhỏ tươi khi tỉa tán, từ vườn nhà, vườn ươm, công trình cây xanh.

• Thu quanh năm theo lịch tỉa; lá cần tươi, không úng, không lẫn lá cây khác.
• Hiệu suất dầu thấp nên ưu tiên nguồn gom được khối lượng lớn cho mỗi chuyến.
• Nhận liên kết trồng ngọc lan lấy cả hoa và lá.
• Cam kết bền vững: chỉ thu lá, cành tỉa; không mua cây bị chặt.

Xem thêm tại trang Thu mua nguyên liệu.

Quy trình chiết xuất

1. Thu lá, cành nhỏ khi tỉa tán; cất trong 1–2 ngày để lá không ủ nóng.
2. Chưng cất hơi nước, tách lớp dầu.
3. Lọc, loại nước.
4. Kiểm nghiệm linalool, lưu COA theo mã lô.

Câu hỏi thường gặp

Đọc thêm: Tinh dầu hoắc hương Tinh dầu thiên niên kiện Tinh dầu màng tang Tinh dầu thảo mộc Việt Nam

Tài liệu tham khảo: Thành phần tinh dầu lá, cành ngọc lan (Tạp chí Sinh học) · PROSEA – Michelia