Tinh dầu quế vỏ

Tinh dầu quế vỏ được chưng cất từ vỏ cây quế Cinnamomum cassia. Thành phần chính là cinnamaldehyde (khoảng 75–91%), cho mùi quế cay ngọt, ấm.

Trong y học cổ truyền, quế là vị thuốc làm ấm bụng quen thuộc. Tinh dầu quế còn được dùng để khử mùi, xua muỗi và làm hương liệu. Nguyên liệu lấy từ vùng quế lớn nhất cả nước ở Lào Cai (gồm Yên Bái cũ).

Thông tin nhanh

Tên khoa học

Cinnamomum cassia (L.) J.Presl

Tên thương mại

Cinnamon bark oil, Cassia bark oil

Bộ phận chiết

Vỏ thân, vỏ cành, vụn vỏ

Phương pháp

Chưng cất hơi nước

Cảm quan

Vàng đến nâu đỏ; nặng hơn nước; mùi quế cay, ngọt ấm

Thành phần chính

trans-Cinnamaldehyde 75–91%; coumarin, cinnamyl acetate

Bảo quản

Chai thủy tinh tối màu, đậy kín, nơi mát

Tinh dầu quế vỏ là gì?

Tinh dầu quế vỏ là phần thơm bay hơi trong vỏ cây quế, thu được bằng cách nghiền vỏ rồi chưng cất hơi nước. Dầu có màu vàng đến nâu đỏ, nặng hơn nước nên khi cất sẽ lắng dưới đáy bình chiết. Mùi quế vỏ đậm, tròn, ngọt hơn dầu cất từ cành lá.

Quế trồng thành vùng ở Việt Nam hiện nay chủ yếu là loài Cinnamomum cassia (quế cassia). Quế Sri Lanka (Cinnamomum verum) là loài khác, mùi nhẹ và ngọt hơn. Quế cassia giàu cinnamaldehyde nên mùi cay nồng, được dùng nhiều trong thực phẩm và đồ uống.

Tài liệu cũ, như sách của Đỗ Tất Lợi, còn ghi quế Thanh (Thanh Hóa) là loài Cinnamomum loureiroi. Việc định loài các cây quế ở Việt Nam đến nay chưa hoàn toàn thống nhất. Vì vậy COA nên ghi rõ tên khoa học và vùng nguyên liệu.

Cây quế trông thế nào, trồng ở đâu?

Quế là cây gỗ thường xanh, cao 10–15 m, vỏ thân màu nâu xám. Lá dày, có 3 gân dọc rõ, vò ra thơm mùi quế. Cây ưa khí hậu ẩm, mưa nhiều, đất dày, thường trồng ở vùng đồi núi thấp miền Bắc.

Việt Nam có khoảng 180.000 ha quế và là một trong ba nước sản xuất, xuất khẩu quế lớn nhất thế giới. Riêng Lào Cai mới (gồm Yên Bái cũ) có hơn 143.000 ha, khoảng ba phần tư diện tích cả nước; các vùng khác gồm Thái Nguyên, Thanh Hóa, Nghệ An, Trà My (Đà Nẵng, Quảng Nam cũ) và Trà Bồng (Quảng Ngãi).

Vườn quế được tỉa thưa dần qua nhiều năm; vỏ của cây tỉa vẫn bán được. Khai thác chính thường khi cây trên 10–15 năm tuổi.

Vỏ bóc từ cây già dày, nhiều dầu hơn vỏ cây non. Ngoài vỏ, mỗi năm vườn quế còn cho một lượng lớn cành lá tỉa, là nguồn nguyên liệu chính của tinh dầu quế cành lá.

Quế trong đời sống người Việt

Quế gắn với vùng cao từ hàng trăm năm. Quế Thanh (Thanh Hóa) và quế Trà My nổi tiếng từ xưa; quế Văn Yên (Yên Bái cũ) ngày nay có chỉ dẫn địa lý và là nguồn thu chính của nhiều bản người Dao, người Tày.

Trong bếp, quế có mặt trong nồi nước phở, món kho, bánh; trong nhà, thanh quế được treo, đốt để lấy mùi thơm ấm. Tinh dầu quế là cách “cô đặc” mùi thơm ấy để dùng tiện hơn và lâu hơn.

Công dụng

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Ứng dụng trong các ngành

Ngành	Ứng dụng
Thực phẩm, đồ uống	Hương bánh, kẹo, nước giải khát, gia vị
Dược, dầu xoa	Dầu xoa bóp làm ấm
Mỹ phẩm	Xà phòng, nến thơm, nước hoa nốt ấm
Gia dụng	Xông phòng, nước lau bếp, sản phẩm xua côn trùng

Mùi hương và cách phối

Quế vỏ có mùi cay ngọt, ấm, rất đặc trưng. Mùi mạnh nên chỉ cần vài giọt cho một căn phòng nhỏ. Trong nước hoa, quế thuộc nốt giữa, tạo cảm giác ấm.

• Phối với cam, quýt cho mùi Tết, mùi Giáng sinh dễ chịu.
• Phối với hồi, thảo quả, gừng cho mùi gia vị ấm, hợp ngày lạnh.
• Phối với sả Java, bạc hà khi cần xua muỗi mà vẫn dễ chịu.

Cách dùng tại nhà

• Xông phòng ngày lạnh: 2–3 giọt vào máy khuếch tán.
• Xua muỗi, kiến: nhỏ 3–5 giọt lên bông đặt góc nhà, bệ cửa sổ; thay sau 1–2 ngày.
• Lau bếp, đường kiến đi: 5–10 giọt cho một xô nước, đeo găng khi pha.
• Khử mùi tủ, giày: 2–3 giọt lên túi vải hoặc mẩu gỗ.

Nhận biết dầu tốt và bảo quản

• Dầu quế thật nặng hơn nước: nhỏ vài giọt vào cốc nước sẽ chìm xuống đáy. Đây là đặc điểm bình thường, nhưng chưa đủ để kết luận dầu nguyên chất — cần xem sắc ký trên COA.
• Màu vàng nâu, trong; mùi quế rõ, không hăng mùi dung môi.
• Dầu quế để lâu sẽ sẫm màu và đặc dần do cinnamaldehyde bị oxy hóa; nên đậy kín, để nơi mát, dùng trong khoảng 2 năm.

Quế vỏ khác quế cành lá thế nào?

Tiêu chí	Quế vỏ	Quế cành, lá
Nguyên liệu	Vỏ thân, vỏ cành	Lá, cành non tỉa
Mùi	Đậm, tròn, ngọt	Cay, sắc hơn
Cinnamaldehyde	Khoảng 75–91%	Khoảng 70–88%
Dùng nhiều cho	Hương liệu thực phẩm cao cấp	Gia dụng, tẩy rửa, công nghiệp

Chỉ tiêu chất lượng

Chỉ tiêu chính của dầu quế vỏ là hàm lượng cinnamaldehyde và coumarin. Mẫu vỏ quế Việt Nam trong nghiên cứu cho cinnamaldehyde khoảng 89–91%. Coumarin bị giới hạn trong thực phẩm ở nhiều thị trường nên được ghi rõ trên COA.

Mỗi lô có COA và MSDS. Trong mỹ phẩm, cinnamaldehyde phải dùng theo giới hạn IFRA.

Khi xuất khẩu, doanh nghiệp cần khai rõ mục đích sử dụng: thực phẩm, mỹ phẩm hay dược liệu. Mỗi mục đích áp quy định khác nhau.

Số liệu tham khảo; chỉ tiêu thực tế theo COA từng lô.

Người trồng & HTX

Công ty mua vỏ quế khô, vụn vỏ và vỏ cành tỉa, không mốc, không lẫn đất. Vùng ưu tiên:

• Lào Cai: Văn Yên, Trấn Yên (Yên Bái cũ); Bắc Hà, Bảo Yên, Văn Bàn.
• Thái Nguyên: Định Hóa; Chợ Đồn (Bắc Kạn cũ).
• Thanh Hóa (Thường Xuân), Nghệ An, Đà Nẵng (Trà My – Quảng Nam cũ), Quảng Ngãi (Trà Bồng).

Yêu cầu khi bán vỏ cho công ty:

• Vỏ phơi hoặc sấy khô đều, bẻ giòn, không mốc trắng, không ẩm mùi.
• Không lẫn đất, đá, lá khô; vụn vỏ đóng bao riêng với vỏ thanh.
• Ghi rõ vùng, tuổi cây ước tính để công ty phân lô và truy xuất.

Mỗi năm có hai mùa bóc vỏ: vụ xuân (khoảng tháng 3–5) và vụ thu (khoảng tháng 8–10), lúc vỏ dễ bóc. Công ty ưu tiên vườn quế hữu cơ, hộ và HTX có sản lượng ổn định; cành lá tỉa cũng được thu mua. Xem thêm tại trang Thu mua nguyên liệu.

Quy trình chiết xuất

1. Kiểm tra độ ẩm, nấm mốc; nghiền nhỏ vỏ.
2. Chưng cất hơi nước; tinh dầu quế lắng dưới đáy bình chiết.
3. Tách nước, lọc.
4. Kiểm nghiệm, lưu COA theo mã lô.

Câu hỏi thường gặp

Đọc thêm: Tinh dầu quế cành, lá Tinh dầu hồi Tinh dầu thảo quả Tinh dầu thảo mộc Việt Nam

Tài liệu tham khảo: Cây quế – Đỗ Tất Lợi · Phát triển bền vững ngành quế (Nhân Dân) · Cần khai báo rõ mục đích khi xuất khẩu tinh dầu quế (Nhân Dân)