Tinh dầu quế cành lá được chưng cất từ cành non và lá quế Cinnamomum cassia. Nguyên liệu phần lớn là cành tỉa khi chăm sóc rừng quế. Dầu chứa khoảng 70–88% cinnamaldehyde, mùi quế cay rõ.
Đây là loại tinh dầu quế Việt Nam sản xuất nhiều nhất. Dầu dùng để khử mùi, xua muỗi, kiến và làm hương liệu cho thực phẩm, xà phòng, chất tẩy rửa.
Thông tin nhanh
- Tên khoa học
- Cinnamomum cassia (L.) J.Presl
- Tên thương mại
- Cassia oil (leaf & twig)
- Bộ phận chiết
- Lá, cành non
- Phương pháp
- Chưng cất hơi nước
- Cảm quan
- Vàng nâu; nặng hơn nước; mùi quế cay
- Thành phần chính
- trans-Cinnamaldehyde 70–88% (tham chiếu ISO 3216); coumarin, 2-methoxycinnamaldehyde
- Bảo quản
- Chai thủy tinh tối màu, đậy kín, nơi mát
Tinh dầu quế cành lá là gì?
Dầu quế vỏ cất từ vỏ cây. Còn tinh dầu quế cành lá cất từ lá và cành non, phần người trồng tỉa bỏ hằng năm để cây thông thoáng, mọc thẳng.
Nguyên liệu dồi dào, rẻ, có quanh năm nên đây là loại tinh dầu quế Việt Nam sản xuất và xuất khẩu nhiều nhất.
Trên thị trường quốc tế, loại dầu này thường được gọi chung là “cassia oil”. Dầu có màu vàng nâu, nặng hơn nước, mùi quế cay và hơi sắc hơn dầu vỏ. Phần lớn dầu thô từ các lò cất ở Yên Bái cũ được bán cho doanh nghiệp tinh chế trong và ngoài nước.
Cần phân biệt với “cinnamon leaf oil” cất từ lá quế Sri Lanka. Loại đó giàu eugenol, mùi giống đinh hương, gần như không có cinnamaldehyde. Hai loại dầu có công dụng và tiêu chuẩn khác nhau.
Từ cành tỉa đến tinh dầu: một nguồn nguyên liệu “tận dụng”
Vườn quế chỉ sau vài năm trồng đã cho cành lá tỉa, trong khi phải 10–15 năm mới khai thác vỏ chính. Nhờ bán cành lá cho lò cất, người trồng có thu nhập sớm và đều hơn trong những năm chờ cây lớn.
Riêng vùng Yên Bái cũ mỗi năm có hàng chục nghìn tấn cành lá quế.
Tận dụng cành lá cũng giúp giảm đốt bỏ phụ phẩm trên nương, đồng thời giữ cho rừng quế thông thoáng, ít sâu bệnh. Bã lá sau khi cất có thể ủ làm phân bón hữu cơ hoặc làm chất đốt cho chính lò cất.
Công dụng
Theo y học cổ truyền
Cành quế (quế chi) vị cay ngọt, tính ấm. Y học cổ truyền dùng quế chi để:
- chữa cảm lạnh, giúp ra mồ hôi, giảm ớn lạnh;
- chữa đau nhức chân tay, khớp do nhiễm lạnh;
- làm ấm bụng, kích thích tiêu hóa.
Quế chi có mặt trong nhiều bài thuốc cổ chữa cảm lạnh, đau mình mẩy. Theo kinh nghiệm dân gian, người vùng cao còn nấu nước lá quế để xông, tắm khi bị nhiễm lạnh. Y học cổ truyền lưu ý thận trọng với phụ nữ có thai và người thể nhiệt.
Theo nghiên cứu
- Kháng khuẩn, kháng nấm: cinnamaldehyde ức chế vi khuẩn, nấm mốc trong thí nghiệm. Đây là cơ sở để dùng tinh dầu quế khử mùi, làm sạch bếp, nhà vệ sinh.
- Xua muỗi: trong các thử nghiệm, tinh dầu quế xua muỗi và diệt lăng quăng.
- Xua kiến: một số thử nghiệm cho thấy kiến tránh khu vực được lau, nhỏ dầu quế.
Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Ứng dụng trong các ngành
| Ngành | Ứng dụng |
|---|---|
| Hương liệu | Hương quế cho đồ uống, bánh kẹo công nghiệp |
| Tẩy rửa | Xà phòng, nước rửa chén, nước lau sàn |
| Gia dụng | Xông phòng, sáp thơm, sản phẩm xua côn trùng |
| Dược, dầu xoa | Dầu xoa bóp làm ấm |
| Nguyên liệu | Tách cinnamaldehyde tự nhiên |
Mùi hương và cách phối
Mùi quế cành lá cay, ấm, hơi sắc, ít ngọt hơn quế vỏ. Mùi này hợp với các sản phẩm làm sạch vì tạo cảm giác “sạch và ấm”.
- Phối với cam, chanh, sả Java cho nước lau sàn mùi dễ chịu.
- Phối với bạc hà để xua muỗi, kiến mà vẫn thoáng.
- Phối với hồi, gừng khi làm nến, sáp thơm mùa lạnh.
Cách dùng tại nhà
- Xông phòng: 2–3 giọt vào máy khuếch tán.
- Lau bếp, sàn và xua kiến: 5–10 giọt cho một xô nước; lau cả gờ tường, bệ cửa, đường kiến đi.
- Xua muỗi: nhỏ vài giọt lên bông đặt gần cửa sổ, góc phòng; thay sau 1–2 ngày.
- Khử mùi thùng rác, tủ giày: 2–3 giọt lên bông hoặc giấy lót.
Dùng an toàn
- Không bôi lên da; đeo găng khi pha nước lau.
- Tránh mắt; không uống; xa tầm tay trẻ em.
- Không xông nồng độ cao trong phòng kín có trẻ nhỏ, người hen suyễn, vật nuôi. Thai phụ không nên dùng.
- Lỡ nuốt phải: không cố gây nôn, súc miệng, gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế. Dính da: lau bằng dầu ăn rồi rửa xà phòng.
- Không lau bằng nước pha dầu quế trên đá tự nhiên, gỗ chưa phủ sơn; nên thử ở góc khuất trước.
Nhận biết dầu tốt và bảo quản
- Dầu màu vàng nâu, trong, mùi quế rõ; không có mùi khét hay mùi dung môi.
- Dầu quế nặng hơn nước nên chìm khi nhỏ vào cốc nước. Đây là đặc điểm bình thường, chưa đủ để kết luận dầu nguyên chất.
- Đậy kín, để nơi mát; dầu để lâu sẽ sẫm màu, đặc dần do oxy hóa.
Quế cành lá và quế vỏ: chọn loại nào?
| Nhu cầu | Nên chọn |
|---|---|
| Nước lau sàn, xà phòng, khử mùi | Quế cành lá |
| Xua muỗi, kiến trong nhà | Quế cành lá |
| Hương liệu thực phẩm cao cấp, nước hoa | Quế vỏ |
| Nến, sáp thơm mùi ấm | Cả hai, tuỳ ngân sách |
Chỉ tiêu chất lượng
Chỉ tiêu chính là cinnamaldehyde và coumarin. Tiêu chuẩn ISO 3216 cho dầu cassia quy định trans-cinnamaldehyde khoảng 70–88%. Dầu đạt mức nào trong khoảng này tuỳ nguyên liệu và cách cất.
Coumarin bị giới hạn trong thực phẩm ở nhiều thị trường nên COA từng lô ghi rõ hàm lượng.
Mỗi lô có COA và MSDS. Với dầu dùng cho thực phẩm, doanh nghiệp cần lô đạt yêu cầu hương liệu thực phẩm và khai rõ mục đích khi xuất khẩu.
Số liệu tham khảo; chỉ tiêu thực tế theo COA từng lô.
Người trồng & HTX
Công ty mua cành lá quế tươi hoặc phơi khô, không mốc, không lẫn cành to. Vùng ưu tiên:
- Lào Cai: Văn Yên, Trấn Yên (Yên Bái cũ); Bắc Hà, Bảo Yên, Văn Bàn.
- Thái Nguyên, Thanh Hóa, Nghệ An và các vùng quế khác.
Yêu cầu khi bán:
- Lá và cành non dưới khoảng 1 cm; cành to để riêng.
- Lá khô không mốc đen, không ẩm mùi; lá tươi giao trong 2–3 ngày.
- HTX có lò cất có thể bán dầu thô cho công ty sau khi thử mẫu.
Thu mua quanh năm theo lịch tỉa cành. Xem thêm tại trang Thu mua nguyên liệu.
Lò cất tinh dầu quế ở vùng cao hoạt động thế nào?
Ở các xã trồng quế, lò cất thường là một nồi thép lớn đặt trên bếp củi hoặc lò hơi. Nồi nối với ống ngưng làm mát bằng nước suối.
Cành lá được nén vào nồi; hơi nước đi qua kéo theo tinh dầu, ngưng lại thành hỗn hợp nước – dầu chảy vào thùng chiết.
Dầu quế nặng hơn nước nên lắng ở đáy, người cất xả lấy phần dầu. Một mẻ cất kéo dài vài giờ. Chất lượng dầu phụ thuộc nhiều vào độ khô của lá, thời gian cất và độ sạch của thiết bị.
Nồi gỉ hoặc ống ngưng bẩn làm dầu sẫm màu, có mùi khét. Vì vậy công ty thử mẫu từng lò trước khi ký mua dầu thô. Công ty cũng hướng dẫn HTX vệ sinh thiết bị và ghi chép mẻ cất để truy xuất.
Nước cất còn lại sau khi tách dầu (hydrosol) vẫn có mùi quế nhẹ, có thể dùng làm nước lau nhà. Bã lá được phơi khô làm chất đốt cho mẻ sau hoặc ủ làm phân. Nhờ vậy lò cất gần như không thải bỏ phụ phẩm.
Quy trình chiết xuất
- Thu cành lá tỉa, loại cành to và tạp chất.
- Cất tươi hoặc phơi héo, cắt ngắn.
- Chưng cất hơi nước, thu dầu lắng đáy, lọc.
- Kiểm nghiệm, lưu COA theo mã lô.
Câu hỏi thường gặp
Quế cành lá có kém quế vỏ không?
Không kém, chỉ khác mục đích: cành lá hợp gia dụng và công nghiệp; vỏ hợp hương liệu cao cấp.
Dùng tinh dầu quế đuổi kiến thế nào?
Lau đường kiến đi bằng nước pha tinh dầu quế và nhỏ vài giọt lên bông đặt chỗ kiến hay xuất hiện; lặp lại sau 1–2 ngày.
Tinh dầu quế có đuổi muỗi được không?
Có tác dụng xua muỗi trong thử nghiệm; hiệu quả ngắn nên cần dùng lại thường xuyên.
Coumarin trong tinh dầu quế là gì?
Hợp chất tự nhiên có trong quế cassia, bị giới hạn trong thực phẩm; COA ghi rõ hàm lượng.
Một tấn cành lá cho bao nhiêu dầu?
Tuỳ độ khô và tỷ lệ lá; lá khô cho nhiều dầu hơn lá tươi. Công ty thử mẫu trước khi báo giá.
Công ty có mua dầu thô từ lò cất của HTX không?
Có, sau khi thử mẫu.
Đọc thêm: Tinh dầu quế vỏ Tinh dầu sả Java Tinh dầu long não Tinh dầu thảo mộc Việt Nam
Bạn có nguyên liệu quế cành, lá hoặc muốn liên kết trồng?
Thảo Dược Xanh thu mua nguyên liệu và hỗ trợ kỹ thuật cho nông hộ, HTX.
Tài liệu tham khảo: Cây quế – Đỗ Tất Lợi · Tận dụng dư địa cho tinh dầu quế (Nông nghiệp & Môi trường) · Phát triển bền vững ngành quế (Nhân Dân)