26 Tháng 10, 2026
Ngải cứu (Artemisia vulgaris) là cây lâu năm, lan bằng thân ngầm, trồng một lần cắt nhiều lứa. Cây ưa nắng, đất khô ráo, không chịu úng. Để cất tinh dầu, cắt lá và ngọn bánh tẻ vào ngày khô ráo, trước khi cây ra hoa. Sau đó giao tươi hoặc phơi râm. Lá chỉ chứa khoảng 0,5% tinh dầu tính theo lá khô, nên dầu ngải cứu đắt.
Theo Đỗ Tất Lợi, ngải cứu là cây cỏ sống lâu năm, cao 50–60 cm, mọc hoang ở nhiều nơi trong nước. Ông ghi thời đó cây chủ yếu được trồng nhỏ quanh nhà.
Nay đã có mô hình trồng thành ruộng. Theo bài báo năm 2022 trên VnBusiness, từ năm 2019 HTX nông nghiệp Phong Hòa (vùng Hoa Lư, Ninh Bình) trồng 2 ha ngải cứu. HTX đánh giá cây dễ trồng, ít sâu bệnh, trồng một lần thu quanh năm.
Cũng theo bài báo, năng suất trung bình đạt khoảng 8 tấn mỗi lứa trên 1 ha. Đây là số liệu của một mô hình trồng làm rau; năng suất ở nơi khác tuỳ đất, nước và chăm sóc.
Thông tin về tinh dầu và thành phần có tại trang tinh dầu ngải cứu.
Theo Trung tâm Khuyến nông Đại học Connecticut (Mỹ), ngải cứu lan chủ yếu bằng thân ngầm (thân rễ bò ngang dưới đất), tạo thành đám rộng, lan nhanh. Cây cũng mọc được từ hạt.
Vì vậy, cách nhân giống phổ biến là tách gốc hoặc đoạn thân ngầm có mầm từ đám ngải khỏe. Chọn giống đúng loài: lá xẻ thùy lông chim, mặt dưới trắng xám có lông mịn.
Ngải cứu lan mạnh. Nếu trồng cạnh ruộng cây khác, nên có bờ hoặc rãnh ngăn để thân ngầm không bò sang.
Đỗ Tất Lợi ghi lá ngải cứu thường được hái vào tháng 6, rồi phơi khô trong râm mát. Với ruộng trồng thâm canh, cây cắt được nhiều lứa trong năm.
Thành phần tinh dầu thay đổi theo giai đoạn sinh trưởng. Một nghiên cứu ở Thổ Nhĩ Kỳ (2022) ghi nhận α-thujone trong dầu là 30,68% trước khi ra hoa và 47,41% sau khi ra hoa.
Thujone là chất phải kiểm soát chặt trong tinh dầu ngải cứu. Vì vậy, với nguyên liệu cất dầu, nên cắt trước khi cây ra hoa rộ, lúc lá ngọn còn bánh tẻ. Mốc cụ thể sẽ thống nhất sau khi công ty thử mẫu từ ruộng của bạn.
Thuốc bảo vệ thực vật: nếu ruộng có phun thuốc, phải đủ thời gian cách ly ghi trên nhãn và báo cho công ty. Tinh dầu cô đặc phần bay hơi, nên dư lượng thuốc là rủi ro lớn với lô dầu.
Một nghiên cứu ở Brazil thu khoảng 0,5% tinh dầu từ lá khô. Tính đơn giản, 1 tấn lá khô cho khoảng 5 kg dầu. Lá tươi nhiều nước nên lượng lá tươi cần còn lớn hơn nhiều.
Cộng thêm công cắt, phơi, vận chuyển và kiểm nghiệm thujone từng lô. Vì vậy dầu ngải cứu đắt hơn nhiều loại dầu thảo mộc thông dụng. Chi tiết về thujone có trong bài thujone trong ngải cứu.
Với người trồng, điều này có nghĩa: nguyên liệu càng sạch, đúng thời điểm, đúng cách phơi thì lô dầu càng dễ đạt chuẩn.
Thảo Dược Xanh thu mua lá và ngọn ngải cứu để cất tinh dầu. Nhận cả ngải cứu trồng làm rau và ngải mọc hoang, miễn đúng loài. Vùng ưu tiên là các vùng rau ven đô miền Bắc và Ninh Bình.
Với ngải cứu, công ty không cấp giống; bà con dùng giống sẵn có tại địa phương.
Ruộng trồng rau sẵn có thể bán phần lá không đẹp mã cho lò cất. Xem yêu cầu các nguyên liệu khác tại trang Thu mua nguyên liệu.
Ngải cứu là cây lâu năm, trồng một lần cắt được nhiều lứa. Mô hình ở Ninh Bình trồng từ 2019 và thu hoạch quanh năm.
Ngải cứu bán rau cần ngọn non đẹp mã; ngải cứu cất dầu cần lá ngọn bánh tẻ, sạch, đúng loài, cắt ngày khô ráo. Lá không đẹp mã vẫn dùng cất dầu được.
Không bắt buộc. Ngải cứu có thể giao tươi trong ngày hoặc phơi râm cho héo; tránh phơi nắng gắt và đóng bao khi lá còn ẩm.
Bạn có nguyên liệu hoặc muốn liên kết trồng?
Thảo Dược Xanh thu mua nguyên liệu cho 22 loại tinh dầu, hỗ trợ giống và kỹ thuật cho nông hộ, HTX.
Đọc thêm: Tinh dầu ngải cứu: công dụng, thujone Thu mua nguyên liệu tinh dầu Tinh dầu thảo mộc Việt Nam
Nguồn tham khảo: Mô hình trồng ngải cứu ở Hoa Lư, Ninh Bình (VnBusiness, 2022) · UConn Extension: Common mugwort (Artemisia vulgaris) · Demirbolat I. và cs. J Essent Oil Bear Plants 2022;25(2):393–402 · Tinh dầu Artemisia vulgaris trồng ở Brazil (Pharmaceuticals, 2019) · Cây ngải cứu – Đỗ Tất Lợi