Dùng dầu tràm cho trẻ nhỏ: những điều cha mẹ cần biết

Dầu tràm (tràm gió, tràm 5 gân) giàu 1,8-cineole. Ở trẻ nhỏ, chất này có thể gây co thắt thanh quản, khó thở khi bôi gần mũi, mặt hoặc hít phải lượng lớn. Không dùng dầu tràm cho trẻ dưới 6 tuổi, không bao giờ bôi lên mũi, mặt, ngực sát cằm của trẻ và không cho trẻ uống. Giữ ấm trẻ bằng quần áo và chăm sóc mũi thông thường.

Vì sao dầu tràm không hợp với trẻ nhỏ?

Dầu tràm Việt Nam cất từ tràm gió (Melaleuca cajuputi) hoặc tràm 5 gân (Melaleuca quinquenervia). Thành phần chính là 1,8-cineole, cùng chất tạo mùi mát của dầu khuynh diệp. Thông tin về dầu có ở trang tinh dầu tràm 5 gân.

Với người lớn, cineole tạo cảm giác mát, thông mũi. Với trẻ nhỏ, đường thở hẹp và phản xạ còn non. Hơi dầu đậm đặc ở sát mũi có thể gây co thắt thanh quản: thanh quản đóng lại đột ngột, trẻ khó thở, tím tái.

Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) chống chỉ định dầu khuynh diệp cho trẻ dưới 24 tháng. Lý do: chế phẩm chứa 1,8-cineole có nguy cơ gây co thắt thanh quản. EMA cũng chống chỉ định cho trẻ từng bị co giật, kể cả co giật do sốt.

Viện Đánh giá Rủi ro Liên bang Đức (BfR) cảnh báo rõ hơn. Chỉ vài giọt tinh dầu vào mũi, miệng trẻ sơ sinh, trẻ mới biết đi cũng có thể gây nguy hiểm.

Trẻ có thể bị co thắt thanh quản, ngừng thở. BfR khuyên đặc biệt thận trọng với long não, khuynh diệp, bạc hà (menthol) ở trẻ dưới 3 tuổi. Không dùng các sản phẩm này trên mặt trẻ.

Mốc tuổi cha mẹ nên nhớ

Tuổi của trẻ	Dầu tràm, tràm 5 gân	Ghi chú
Dưới 2 tuổi	Không dùng dưới mọi hình thức	Không bôi, không xông, không khuếch tán, không nhỏ vào nước tắm
2 đến dưới 6 tuổi	Không dùng	Hỏi bác sĩ nếu muốn dùng sản phẩm dành riêng cho trẻ
Từ 6 tuổi	Dùng hạn chế, pha rất loãng	Chỉ bôi lưng, gan bàn chân; không bôi mặt, mũi

Mốc 6 tuổi là mức thận trọng, chặt hơn mức tối thiểu EMA nêu cho dầu khuynh diệp. Lý do: dầu tràm bán lẻ thường đậm đặc, và cha mẹ khó kiểm soát lượng dùng.

Nguyên tắc tương tự áp dụng cho cao xoa, dầu gió có long não, bạc hà, menthol. Xem thêm lưu ý an toàn với bạc hà.

Những thói quen cần bỏ

• Bôi dầu tràm lên mũi, nhân trung, thóp cho trẻ “thông mũi”: đây là vị trí nguy hiểm nhất.
• Xoa dầu tràm khắp ngực, cổ trẻ sơ sinh sau khi tắm: hơi dầu bốc thẳng lên mũi trẻ.
• Nhỏ dầu tràm vào chậu nước tắm: dầu không tan, nổi thành váng, dính vào mặt, mắt, miệng trẻ.
• Nhỏ dầu lên gối, khăn, áo gần mặt trẻ khi ngủ.
• Khuếch tán dầu tràm trong phòng kín có trẻ nhỏ.
• Cho trẻ uống hoặc pha vào nước, sữa: tuyệt đối không.

Giữ ấm, thông mũi cho trẻ không cần tinh dầu

Nhiều cha mẹ dùng dầu tràm vì muốn giữ ấm, phòng cảm. Những cách dưới đây đạt mục đích đó mà không có rủi ro của cineole:

1. Mặc đủ ấm, đội mũ mỏng, đi tất cho trẻ khi trời lạnh; tránh gió lùa.
2. Tắm nước ấm trong phòng kín gió, lau khô nhanh, mặc quần áo ngay.
3. Rửa, nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý theo hướng dẫn của nhân viên y tế khi trẻ nghẹt mũi.
4. Cho bú, cho uống đủ nước, nhất là khi trẻ sốt, sổ mũi.
5. Giữ phòng thoáng, không khói thuốc lá, khói bếp than.

Nếu trẻ từ 6 tuổi trở lên

Theo kinh nghiệm dân gian, dầu tràm được xoa để giữ ấm khi nhiễm lạnh. Với trẻ từ 6 tuổi, nếu muốn dùng:

• Pha rất loãng: nên bắt đầu ở 1 giọt dầu tràm trong 10 ml dầu nền (khoảng 0,5%), thấp hơn mức 1–2% dành cho người lớn.
• Chỉ bôi lưng hoặc gan bàn chân, sau đó đi tất. Không bôi ngực sát cằm, cổ, mặt.
• Thử da trước ở cổ tay trẻ 24 giờ.
• Không xông hơi bằng bát nước sôi cho trẻ: nguy cơ bỏng rất cao.
• Trẻ hen suyễn, từng co giật thì không dùng khi chưa hỏi bác sĩ.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Khi nào phải đưa trẻ đi khám?

Khi trẻ bị cảm, sổ mũi

Không chờ “xoa dầu cho đỡ”. Đưa trẻ đi khám khi:

• trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt;
• trẻ thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, thở rít;
• trẻ bỏ bú, bỏ ăn, li bì, khó đánh thức;
• sốt cao, sốt kéo dài, hoặc co giật.

Cất giữ dầu tràm trong nhà có trẻ nhỏ

• Để chai dầu trên cao, trong tủ có khóa, đóng nắp chặt sau mỗi lần dùng.
• Không để dầu tràm cạnh thuốc nhỏ mũi, siro của trẻ. BfR lưu ý có trường hợp tinh dầu xông bị nhầm với thuốc dạng giọt và cho trẻ uống.
• Không đưa chai dầu cho trẻ cầm chơi, kể cả chai đã gần hết.

Câu hỏi thường gặp

Mua lẻ: Tinh dầu tràm 5 gân chai thủy tinh 10 ml — xem trang sản phẩm.

Đọc thêm: Tinh dầu tràm 5 gân Tinh dầu thảo mộc Việt Nam Bạc hà: lưu ý an toàn

Nguồn tham khảo: EMA – EU herbal monograph on Eucalyptus aetheroleum, Rev. 1 (EMA/HMPC/320292/2023) · BfR – Frequently asked questions about the use of essential oils (2008) · Cây tràm và tinh dầu tràm – Đỗ Tất Lợi