6 Tháng 10, 2026
Tóm tắt nhanh: Cúc trừ sâu (Tanacetum cinerariifolium) là cây thân thảo lâu năm có hoa chứa nhóm hợp chất tự nhiên pyrethrin. Cây cần mùa đông mát lạnh để ra hoa, nên tại Việt Nam phù hợp nhất với các vùng cao như Mộc Châu (Sơn La), Điện Biên, Hà Giang. Thảo Dược Xanh đang trồng thử nghiệm loài cây này để phát triển vùng nguyên liệu trong nước.
Cúc trừ sâu, còn gọi là cúc Dalmatia hay cây pyrethrum, thuộc họ Cúc (Asteraceae). Tên khoa học hiện hành là Tanacetum cinerariifolium (tên cũ: Chrysanthemum cinerariifolium, Pyrethrum cinerariifolium). Cây có nguồn gốc vùng ven biển Adriatic thuộc bán đảo Balkan.
Giá trị kinh tế của cúc trừ sâu nằm ở pyrethrin – tên gọi chung của sáu hợp chất ester tự nhiên: pyrethrin I, pyrethrin II, cinerin I, cinerin II, jasmolin I và jasmolin II. Hoạt chất tập trung chủ yếu ở phần đầu hoa, đặc biệt là quả bế (hạt) bên trong hoa.
Cúc trừ sâu cần một giai đoạn nhiệt độ thấp kéo dài để phân hóa mầm hoa. Ở vùng nhiệt đới, cây chỉ cho hoa tốt ở độ cao lớn – các vùng trồng truyền thống tại Đông Phi (Kenya, Rwanda, Tanzania) nằm trên cao nguyên. Ở vùng ôn đới như Tasmania (Australia) – nơi sản xuất pyrethrum lớn hiện nay – cây được trồng ngay ở vùng thấp nhờ khí hậu mát.
Tại Việt Nam, các vùng cao phía Bắc có mùa đông lạnh như Mộc Châu, Điện Biên và Hà Giang là ứng viên phù hợp. Cây còn ưa:
Hoa cúc trừ sâu đã được sử dụng từ nhiều thế kỷ, ban đầu ở dạng bột hoa. Ngày nay, hoa khô chủ yếu được đưa vào nhà máy để chiết xuất pyrethrum – nguyên liệu cho các chế phẩm nông nghiệp hữu cơ và sản phẩm gia dụng ở nhiều nước. Mọi chế phẩm thành phẩm dùng trong bảo vệ thực vật đều phải được đăng ký theo quy định của từng quốc gia; tại Việt Nam là theo Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật.
Thảo Dược Xanh đang trồng thử nghiệm cúc trừ sâu tại ba địa bàn vùng cao: Mộc Châu, Điện Biên và Hà Giang. Mục tiêu là đánh giá khả năng sinh trưởng, ra hoa và hàm lượng pyrethrin trong điều kiện Việt Nam, từ đó xây dựng vùng nguyên liệu theo mô hình liên kết: cung ứng giống – chuyển giao kỹ thuật miễn phí – bao tiêu hoa cho bà con.
Xem thêm: sản phẩm từ cúc trừ sâu · kỹ thuật trồng cúc trừ sâu ở vùng cao.
Hình dáng hoa giống cúc dại (cánh trắng, nhụy vàng) nhưng đây là loài riêng, Tanacetum cinerariifolium. Các loài cúc cảnh thông thường không chứa pyrethrin ở hàm lượng có giá trị.
Cây có thể sống nhưng thường ra hoa kém hoặc không ra hoa do thiếu giai đoạn lạnh. Vì vậy dự án tập trung vào vùng cao có mùa đông lạnh.
Pyrethrin có nguồn gốc thực vật và phân hủy nhanh, nhưng vẫn là hoạt chất sinh học cần dùng đúng cách: độc với cá và ong, cần tránh xa nguồn nước và không phun khi ong đang hoạt động. Chỉ dùng các chế phẩm đã được cấp phép và làm theo nhãn.
Hộ nông dân, hợp tác xã ở vùng cao có thể liên hệ Thảo Dược Xanh để được tư vấn, nhận giống và chuyển giao kỹ thuật miễn phí.