5 Tháng 11, 2026
Nhũ hương (frankincense) là nhựa cây Boswellia, một dược (myrrh) là nhựa cây Commiphora — cả hai mọc ở Oman, Yemen, Somalia. Khoảng từ 1000 TCN đến thế kỷ 2, đoàn lạc đà chở nhựa thơm băng sa mạc tới Gaza rồi sang Địa Trung Hải. Nhựa thơm đắt tới mức làm nên giàu có của cả vương quốc. UNESCO đã công nhận “Vùng đất nhũ hương” ở Oman và các thành phố trên tuyến đường ở Negev là di sản thế giới.
Thông tin nhanh
Rạch vỏ, chờ nhựa chảy. Người thu hoạch rạch nhẹ thân cây, nhựa trắng sữa rỉ ra, khô lại thành giọt trong vài tuần. Cách làm này gần như không đổi suốt 3.000 năm.
Phân hạng theo màu. Giọt trong, màu sáng giá cao nhất. Ở Oman, loại “hojari” từ vùng núi Dhofar vẫn được coi là hạng tốt.
Petra giàu lên nhờ hương liệu. Người Nabataea kiểm soát đoạn đường qua sa mạc và xây thành phố đá Petra (Jordan) bằng tiền thuế hàng hoá này.
Người xưa chủ yếu đốt nhựa. Tinh dầu nhũ hương ngày nay được chưng cất hơi nước từ nhựa — một bước đi sau, khi kỹ thuật chưng cất phát triển (xem Ibn Sina và nước hoa hồng).
Từ thế kỷ 1, thương nhân phát hiện gió mùa giúp đi thuyền từ Ai Cập sang Ấn Độ nhanh hơn. Hàng chuyển sang đường biển, các thành phố sa mạc dần bị bỏ hoang. Khi đế chế La Mã theo Kitô giáo và bớt nghi lễ đốt hương, nhu cầu cũng giảm.
Nhiều quần thể Boswellia ở Ethiopia, Somalia đang suy giảm do khai thác quá mức, chăn thả và cháy rừng. Các nhà sinh thái cảnh báo nguồn cung có thể giảm mạnh trong vài chục năm tới nếu không trồng bổ sung.
Bài học cho vùng trồng thảo dược: nguyên liệu quý mà chỉ khai thác tự nhiên thì khó bền. Đó là lý do Thảo Dược Xanh ưu tiên liên kết trồng thay vì thu hái rừng.
Nhũ hương là nhựa cây Boswellia, mùi tươi, hơi chanh nhựa thông; một dược là nhựa cây Commiphora, mùi ấm, đắng, khói. Cả hai cùng vùng mọc và thường đi chung trên con đường hương liệu.
Tuyến chính chạy từ Dhofar (Oman) qua Yemen, dọc bán đảo Ả Rập lên Petra (Jordan) và tới cảng Gaza, dài khoảng 2.000 km.
Không có Boswellia bản địa. Việt Nam có nhựa thơm khác như trầm hương (dó bầu), nhựa thông, cánh kiến.
Bài viết kể lịch sử, không phải hướng dẫn chữa bệnh.
Mua lẻ: Tinh dầu thảo mộc Việt Nam chai thủy tinh 10 ml — xem danh mục Tinh dầu thảo mộc.
Tìm hiểu 23 loại tinh dầu thảo mộc Việt Nam
Thành phần, công dụng, chỉ tiêu chất lượng và vùng nguyên liệu — tổng hợp có nguồn.
Đọc thêm: Lịch sử tinh dầu Người Ai Cập cổ dùng tinh dầu ra sao Quần đảo Gia vị
Nguồn tham khảo: UNESCO. Land of Frankincense · UNESCO. Incense Route – Desert Cities in the Negev · Bongers F. và cộng sự (2019). Frankincense in peril. Nature Sustainability 2: 602–610