Kỹ thuật trồng sả Java lấy tinh dầu trên đất đồi

Sả Java (Cymbopogon winterianus) trồng bằng tép tách từ khóm, khoảng cách tham khảo 60 × 60 cm, đầu mùa mưa. Lứa đầu cắt sau 3–6 tháng, sau đó khoảng 45 ngày một lứa, 5–7 lứa mỗi năm. Một lần trồng cho thu nhiều năm. Cây chịu đất dốc nhưng sợ úng. Thảo Dược Xanh hỗ trợ giống, kỹ thuật miễn phí và thu mua lá theo thoả thuận.

Đất nào trồng được sả Java?

Sả Java hợp đất đồi, đất dốc thoát nước tốt ở trung du, miền núi. Theo hướng dẫn của Hội đồng Làm vườn Quốc gia Ấn Độ (NHB), cây rất nhạy với úng nước, kể cả úng tạm thời.

Vì vậy, chọn sườn đồi, nương cũ, đất bãi cao. Tránh chân ruộng trũng, chỗ đọng nước sau mưa.

Ở Việt Nam, sả Java đã thành vùng ở Trạm Tấu (Lào Cai, Yên Bái cũ), Văn Bàn (Lào Cai) và Mường La (Sơn La). Lâm Hà (Lâm Đồng) và Gia Lai cũng có diện tích trồng. Thông tin về dầu và chỉ tiêu có trên trang tinh dầu sả Java.

Chuẩn bị giống và làm đất

Giống là tép tách từ khóm, không gieo hạt. Theo HTX ở Mường La (Sơn La), tép lấy từ khóm khoảng 2 năm tuổi cho cây khỏe nhất.

• Lượng giống: HTX ở Trạm Tấu cấp khoảng 800–1.000 kg tép cho mỗi ha.
• Chọn tép: từ bụi khỏe, không sâu bệnh; cắt bớt lá, chừa phần gốc và rễ.
• Trồng ngay: NHB khuyến cáo trồng sớm sau khi tách. Để tép héo khô, tỷ lệ sống giảm rõ.
• Làm đất: phát dọn, cuốc sâu khoảng 15 cm. Đất dốc nên trồng theo đường đồng mức để giữ đất.

Khoảng cách và thời vụ trồng

Hạng mục	Tham khảo	Nguồn
Thời vụ	Đầu mùa mưa là tốt nhất	NHB (Ấn Độ)
Khoảng cách	60 × 60 cm; đất rất màu mỡ 90 × 90 cm	NHB
Độ sâu đặt tép	Khoảng 10 cm, đặt thẳng đứng	NHB
Luống	Lên luống để thoát nước, tránh úng	NHB
Tưới sau trồng	Tưới ngay nếu 24 giờ không mưa	NHB

Tại Mường La, HTX tưới 2–3 lần mỗi tháng khi cây mới trồng.

Nên trồng đúng đầu mùa mưa ở địa phương để giảm công tưới và tăng tỷ lệ sống.

Chăm sóc và bón phân

Làm cỏ là việc tốn công nhất năm đầu. Theo HTX ở Trạm Tấu, từ năm thứ hai cây phủ kín đất, gần như không cần làm cỏ.

Bón phân quyết định năng suất lá. Một nghiên cứu tại Gia Lai (Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển, 2019) so sánh các mức đạm từ 0 đến 90 kg N/ha.

Kết quả: mức 90 kg N + 60 kg P₂O₅ + 60 kg K₂O cho mỗi ha cho sinh trưởng, năng suất lá và năng suất dầu tốt nhất. Qua ba đợt cắt, ruộng đạt 12,02 tấn lá và 138,1 kg dầu mỗi ha.

Nhận định thực tế cho hộ nhỏ:

• Bón lót phân hữu cơ hoai mục khi trồng.
• Bón thúc sau mỗi lứa cắt, chia nhỏ lượng đạm, bón khi đất ẩm.
• Ủ bã lá sau cất làm phân, bón lại cho ruộng sả.

Sả Java ít sâu bệnh, thường không cần phun thuốc. Nếu buộc phải phun, phải đủ thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi cắt, và báo cho bên mua.

Cắt lứa: khi nào, cắt thế nào?

Mốc	Số liệu thực tế	Nguồn
Lứa đầu	Sau trồng 3–5 tháng (Mường La); khoảng 6 tháng (Trạm Tấu)	VnBusiness; Tạp chí Công Thương
Các lứa sau	Khoảng 45 ngày một lứa	VnBusiness
Số lứa/năm	5–7 lứa	VnBusiness
Chu kỳ trồng	5–7 năm (Mường La); 9–10 năm (Trạm Tấu)	VnBusiness; Tạp chí Công Thương
Năng suất lá	Bình quân 17,5 tấn/ha/năm (Mường La)	VnBusiness
Tỷ lệ dầu	Khoảng 8,3 kg dầu/tấn lá tươi (Mường La)	VnBusiness

Kỹ thuật cắt:

1. Cắt ngày nắng ráo, sau khi tan sương. Lá ướt dễ ủ nóng, giảm dầu.
2. Cắt cách gốc 15–20 cm để cây tái sinh nhanh.
3. Không để lá già quá lứa: NHB ghi nhận cắt muộn làm lá khô dần, năng suất dầu giảm.
4. Loại cỏ, lá úa lẫn vào trước khi bó.

Khóm già cho năng suất giảm dần; khi đó nên trồng lại bằng tép mới.

Phơi héo và giao lá cho lò cất

Lá sau cắt có thể giao tươi hoặc phơi héo ngắn. Phơi héo giúp giảm nước, tăng lượng lá cho mỗi mẻ cất.

• Phơi mỏng trên nền khô, đảo đều; không phơi quá lâu đến mức lá giòn vụn.
• Không ủ đống lá tươi qua đêm; đống lá nóng lên sẽ mất tinh dầu.
• Ghi rõ ngày cắt, ruộng nào, để bên mua phân lô.

Bán lá sả Java cho Thảo Dược Xanh thế nào?

Thảo Dược Xanh thu mua nguyên liệu cho 22 loại tinh dầu. Với sả Java, công ty mua lá tươi hoặc phơi héo và dầu thô từ lò cất của HTX.

Công ty hỗ trợ giống và kỹ thuật miễn phí cho hộ trồng sả Java mới. Quy trình gồm bốn bước:

1. Gọi hoặc nhắn Zalo 0983.299.529, báo vùng, diện tích, số lứa dự kiến.
2. Gửi mẫu lá (hoặc mẫu dầu nếu có lò cất).
3. Công ty thử hàm lượng dầu và thành phần chính.
4. Thoả thuận thu mua về khối lượng, cách giao nhận, thời gian thu gom.

Công ty cam kết không mua nguyên liệu từ chặt phá rừng; hãy trồng sả trên nương cũ, đồi trống. Chi tiết xem trang Thu mua nguyên liệu.

Câu hỏi thường gặp

Đọc thêm: Tinh dầu sả Java: công dụng, cách dùng Thu mua nguyên liệu tinh dầu Tinh dầu thảo mộc Việt Nam

Nguồn tham khảo: NHB (Ấn Độ), Citronella – kỹ thuật trồng · NHB, Citronella – thu hoạch, năng suất · Ảnh hưởng của liều lượng phân đạm đến sinh trưởng và năng suất sả Java tại Gia Lai (Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển, 2019) · HTX Mường La phát triển nhờ sả Java (VnBusiness, 2019) · Trạm Tấu đổi thay từ trồng sả (Tạp chí Công Thương, 2023)