Cách xông tinh dầu tràm khi cảm lạnh, nghẹt mũi

Người lớn nhỏ 1–3 giọt tinh dầu tràm vào bát nước vừa sôi. Ngồi cách khoảng 30 cm, nhắm mắt, hít thở nhẹ 5–10 phút. Cineole trong dầu tràm cho cảm giác mát, thông mũi, nhưng không làm cảm khỏi nhanh hơn. Không xông cho trẻ nhỏ, và luôn đặt bát nước thật chắc để tránh bỏng.

Xông tinh dầu tràm có tác dụng gì?

Dầu tràm cất từ tràm gió hoặc tràm 5 gân, giàu 1,8-cineole. Khi hít, cineole tạo cảm giác mát, thông thoáng ở mũi. Đây là cảm giác chủ quan, không phải tác dụng chữa bệnh đường hô hấp.

Theo y học cổ truyền, Đỗ Tất Lợi ghi lá và tinh dầu tràm được dùng xông khi cảm, ho, ngạt mũi. Cách dùng này vẫn phổ biến trong nhiều gia đình.

Về hơi nước nóng, tổng quan Cochrane năm 2017 (Singh và cộng sự) xem xét 6 thử nghiệm với 387 người bị cảm lạnh. Kết quả chưa thống nhất, bằng chứng chất lượng thấp. Nhóm tác giả nhận định chưa thấy lợi ích hay tác hại rõ ràng.

Nói cách khác, xông giúp dễ chịu hơn trong lúc nghẹt mũi. Cảm lạnh vẫn tự khỏi theo diễn tiến thông thường, thường trong khoảng một tuần. Thông tin về dầu có ở trang tinh dầu tràm 5 gân.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Cách xông từng bước (người lớn)

1. Chuẩn bị bát nước khoảng 250 ml nước vừa đun sôi, đựng trong bát sứ hoặc thủy tinh dày, đáy rộng.
2. Đặt bát trên bàn phẳng, vững. Không đặt trên đùi, trên giường, đệm hay ghế mềm.
3. Nhỏ 1–2 giọt dầu tràm. Có thể tăng lên 3 giọt nếu thấy mùi quá nhẹ, không cần hơn.
4. Ngồi cách bát khoảng 30 cm, trùm khăn lên đầu và bát, để hơi không thoát ra ngoài.
5. Nhắm mắt, hít thở nhẹ bằng mũi và miệng. Không cúi sát mặt vào nước.
6. Xông 5–10 phút. Thấy cay mắt, chóng mặt, ho sặc hay khó chịu thì dừng ngay.
7. Lau khô mặt, giữ ấm, tránh ra gió ngay sau khi xông.

Có thể xông 1–2 lần mỗi ngày trong những ngày nghẹt mũi. Để so sánh, EMA ghi liều xông dầu khuynh diệp cho người lớn là 3–8 giọt trong 250 ml nước sôi, tối đa 3 lần mỗi ngày. Dầu tràm bán lẻ thường đậm đặc, nên bắt đầu ở mức thấp.

Phối dầu tràm với loại khác

• Tràm + bạc hà: 1 giọt tràm và 1 giọt bạc hà á, cảm giác mát mạnh hơn.
• Tràm + sả Java hoặc hương nhu: 1 giọt mỗi loại, mùi ấm hơn, gần nồi lá xông truyền thống.
• Tổng số giọt cho một bát nước giữ ở 2–3 giọt.

Không muốn trùm khăn thì làm sao?

• Khăn giấy: nhỏ 1 giọt dầu tràm lên khăn giấy, cầm cách mũi một khoảng, hít vài lần. Không áp sát mũi.
• Máy khuếch tán: 3–4 giọt, chạy 30–60 phút rồi nghỉ, mở cửa cho thoáng.
• Tắm nước ấm: hơi ấm trong phòng tắm cũng giúp dễ thở. Không nhỏ tinh dầu lên sàn nhà tắm vì dễ trơn ngã.

Bỏng do xông hơi: nguy cơ thật

Baartmans và cộng sự (2012) nghiên cứu các ca bỏng do xông hơi tại Hà Lan. Trung bình khoảng 3 người mỗi năm phải nhập trung tâm bỏng vì xông hơi. Phần lớn nạn nhân là trẻ em. Trẻ em lại phải ghép da nhiều hơn người lớn.

Nhóm tác giả coi xông hơi bằng nước sôi là thủ thuật nguy hiểm, nhất là với trẻ em. EMA cũng lưu ý cần cẩn thận để tránh bỏng khi xông bằng nước nóng, và giữ vùng mắt ngoài luồng hơi.

Để giảm nguy cơ:

• Không bưng bát nước sôi đi lại; rót nước vào bát đã đặt sẵn trên bàn.
• Không xông khi buồn ngủ, mệt lả, hoặc khi đã uống rượu.
• Không để trẻ ở gần khi người lớn đang xông.

Khi nào nên đi khám?

Nghẹt mũi do cảm lạnh thường nhẹ dần sau vài ngày. Nên đi khám khi:

• sốt cao hoặc sốt kéo dài trên 3 ngày;
• khó thở, thở rít, đau ngực;
• nghẹt mũi, đau nhức vùng mặt kéo dài trên 10 ngày;
• ho kéo dài, ho ra đờm có máu;
• người có bệnh tim, phổi mạn tính, người cao tuổi có triệu chứng nặng lên.

Câu hỏi thường gặp

Mua lẻ: Tinh dầu tràm 5 gân chai thủy tinh 10 ml — xem trang sản phẩm.

Đọc thêm: Tinh dầu tràm 5 gân Tinh dầu thảo mộc Việt Nam Tràm trà và dầu tràm

Nguồn tham khảo: Singh M. và cs. Heated, humidified air for the common cold (Cochrane Database Syst Rev 2017, CD001728) · Baartmans M. và cs. Steam inhalation therapy: severe scalds as an adverse side effect (Br J Gen Pract 2012;62(600):e473–7) · EMA – EU herbal monograph on Eucalyptus aetheroleum, Rev. 1 · Cây tràm và tinh dầu tràm – Đỗ Tất Lợi