Nước bồ kết vỏ bưởi nấu từ 5–7 quả bồ kết nướng, 1–2 nắm vỏ bưởi khô và khoảng 2 lít nước. Đun nhỏ lửa 20–30 phút. Có thể thêm sả, hương nhu cho thơm. Bồ kết chứa saponin tạo bọt nhẹ và gây cay mắt, nên gội cúi đầu, nhắm mắt. Nước nấu không có chất bảo quản: dùng trong ngày, hoặc để tủ lạnh 2–3 ngày.
Hai nguyên liệu bù cho nhau. Bồ kết làm sạch, vỏ bưởi cho mùi thơm.
Bồ kết (Gleditsia australis , họ Vang) có saponin, chất tạo bọt nhẹ. Theo Đỗ Tất Lợi, nước bồ kết dùng gội đầu, giặt đồ lụa, len màu không bị ố.Vỏ bưởi (Citrus maxima ) có tinh dầu ở lớp vỏ xanh, chủ yếu là limonene, cho mùi bưởi đặc trưng.
Nước gội kiểu này sạch nhẹ, ít bọt hơn dầu gội. Thông tin về tinh dầu và vùng bưởi có ở trang tinh dầu vỏ bưởi .
Theo Đỗ Tất Lợi, quả bồ kết chín vào tháng 10–11, được hái về phơi hoặc sấy khô. Chọn quả khô, màu nâu đen, không mốc, không mọt.
Nướng sơ trên bếp hoặc chảo khô đến khi dậy mùi, vỏ hơi phồng. Nướng giúp quả giòn, dễ bẻ và thơm hơn. Bẻ thành khúc 3–4 cm.
Chọn phần vỏ: lớp vỏ xanh ngoài là phần nhiều tinh dầu. Lạng bớt cùi trắng nếu vỏ quá dày.Vỏ khô: thái sợi, phơi nắng nhẹ hoặc chỗ râm thoáng đến khi giòn. Cất trong hũ kín, nơi khô.Vỏ tươi: dùng được và thơm hơn, nhưng cần lượng nhiều gấp khoảng đôi vỏ khô.Không dùng vỏ mốc, vỏ có đốm đen, mùi chua.
Nguyên liệu
Lượng cho 2 lít nước
Góp gì
Sả
2–3 cây, đập dập
Mùi tươi, sạch
Hương nhu tía
1 nắm nhỏ cành lá
Mùi ấm, truyền thống trong nước gội
Lá bưởi
5–7 lá
Thêm mùi bưởi
Gừng
2–3 lát
Mùi ấm
Không cần cho tất cả. Bồ kết và vỏ bưởi là đủ cho một nồi nước gội cơ bản.
Rửa nhanh bồ kết, vỏ bưởi và lá cho sạch bụi.Cho vào nồi 5–7 quả bồ kết đã nướng, 1–2 nắm vỏ bưởi khô, khoảng 2 lít nước.Ngâm 15 phút cho nguyên liệu khô ngấm nước.Đun sôi, rồi hạ lửa nhỏ, đun liu riu 20–30 phút. Đậy vung để giữ mùi thơm.Thêm sả, lá vào 10 phút cuối để mùi không bị mất.Tắt bếp, ủ 15 phút, rồi lọc qua rây hoặc vải để bỏ bã.
Nước đạt có màu nâu vàng đến nâu sẫm, mùi bưởi và bồ kết rõ. Nước quá đặc thì pha thêm nước ấm khi gội.
Làm ướt tóc bằng nước ấm, chải gỡ rối trước.Cúi đầu, nhắm mắt, dội từ từ nước bồ kết đã pha ấm lên tóc.Massage da đầu 3–5 phút bằng bụng ngón tay.Xả lại bằng nước sạch. Tóc dầu có thể gội 2 lần.Thêm mùi: nhỏ 2–3 giọt tinh dầu vỏ bưởi vào chậu nước xả cuối, khuấy đều.
Nước bồ kết ít bọt, nên đừng chờ bọt nhiều như dầu gội. Tóc sạch nhờ saponin và việc massage, xả kỹ.
Muốn ủ dầu hoặc làm xịt tóc mùi bưởi, xem thêm cách dùng tinh dầu bưởi cho tóc .
Nước nấu từ thảo mộc không có chất bảo quản, dễ lên men sau vài ngày.
Tốt nhất: dùng trong ngày.Tủ lạnh: chai sạch có nắp, giữ 2–3 ngày; hâm ấm hoặc pha nước nóng trước khi gội.Nấu đặc chia nhỏ: nấu với ít nước hơn, chia khay đá, mỗi lần lấy vài viên pha nước ấm.Dấu hiệu hỏng: mùi chua, nhớt, nổi váng, sủi bọt khi chưa lắc. Đổ đi, không dùng tiếp.
Cay mắt: saponin trong bồ kết gây cay, xót mắt. Dính mắt thì rửa ngay bằng nhiều nước sạch; còn đỏ, đau thì đi khám.Hắt hơi: theo Đỗ Tất Lợi, saponin bồ kết tinh khiết gây hắt hơi mạnh. Không ngửi trực tiếp bột bồ kết, không để hơi nồi xông thẳng vào mũi.Không uống: Đỗ Tất Lợi ghi quả bồ kết “hơi có độc”. Cất nồi, chai nước gội xa trẻ nhỏ.Trẻ nhỏ: pha loãng hơn, che mắt kỹ khi gội.Da đầu nhạy cảm: thử nước gội ở mặt trong cổ tay trước. Ngứa, đỏ thì ngưng.Tinh dầu vỏ bưởi: chỉ nhỏ vài giọt vào nước xả, không đổ thẳng lên da đầu.
Gội đầu bằng nước bồ kết vỏ bưởi mấy lần một tuần?
Nước bồ kết vỏ bưởi làm sạch nhẹ, có thể gội 2–3 lần mỗi tuần như dầu gội. Tóc khô nên giảm số lần hoặc pha loãng hơn.
Không có vỏ bưởi khô thì dùng vỏ tươi được không?
Được. Vỏ bưởi tươi thơm hơn nhưng cần khoảng gấp đôi lượng vỏ khô; nên lạng bớt cùi trắng trước khi nấu.
Có nên thêm chanh, giấm vào nước gội không?
Không cần. Nước bồ kết đã làm sạch tốt; thêm axit có thể làm cay mắt và rát da đầu nhạy cảm hơn.
Mua lẻ: Tinh dầu vỏ bưởi chai thủy tinh 10 ml — xem trang sản phẩm .
Đọc thêm: Tinh dầu vỏ bưởi Tinh dầu hương nhu trắng Tinh dầu thảo mộc Việt Nam
Nguồn tham khảo: Cây bồ kết – Đỗ Tất Lợi · Cây bưởi – Đỗ Tất Lợi · Tinh dầu vỏ bưởi da xanh (Tạp chí Khoa học ĐH Huế)