22 Tháng 11, 2026
“Tinh dầu ngọc lan” trên thị trường có thể là hai loại khác hẳn nhau. Ngọc lan tây (ylang-ylang, Cananga odorata) cất từ hoa, mùi ngọt đậm, giàu benzyl benzoate và benzyl acetate, chia nhiều cấp dầu. Ngọc lan trắng (Michelia × alba) cất từ hoa hoặc lá, giàu linalool, mùi hoa gỗ nhẹ. Ylang-ylang dễ gây mẫn cảm da hơn, chỉ nên dùng rất loãng.
Không. Hai cây chỉ giống nhau ở cái tên và mùi hoa thơm.
Khi mua, đọc tên khoa học trên nhãn là cách chắc chắn nhất để biết mình đang cầm loại nào.
| Đặc điểm | Ngọc lan tây (hoàng lan) | Ngọc lan trắng |
|---|---|---|
| Dáng cây | Cây gỗ thường xanh, cao tới khoảng 15 m, cành dài rủ xuống | Cây gỗ cao 10–20 m, tán rộng, lá to bóng |
| Hoa | Mọc thành chùm 4–12 hoa ở nách lá, cánh dài 4–6 cm, thõng xuống | Hoa đơn, cánh trắng ngà, thon dài |
| Màu hoa | Xanh lục khi non, chuyển vàng khi chín | Trắng ngà |
| Nguồn gốc | Châu Á nhiệt đới và các đảo Ấn Độ Dương | Cây lai, chỉ gặp trồng, không mọc hoang |
Hoa ngọc lan tây chuyển từ xanh sang vàng sau 3–4 ngày. Khoảng 2 ngày sau đó cánh hoa có đốm nâu, héo rồi rụng. Người cất dầu chỉ hái hoa vàng đã chín vào buổi sáng.
| Tiêu chí | Ngọc lan tây (ylang-ylang) | Ngọc lan trắng |
|---|---|---|
| Bộ phận cất | Hoa | Hoa, hoặc lá và cành nhỏ |
| Hiệu suất (cất hơi nước) | 2–2,25% ở xưởng Comoros; 0,65–0,68% trong thí nghiệm ở Bến Tre | Hoa khoảng 0,22–0,24%; lá khoảng 0,2–0,4% |
| Thành phần chính | Benzyl benzoate, benzyl acetate, linalool, geranyl acetate | Linalool: khoảng 73% trong dầu hoa, 80% trong dầu lá |
| Mùi | Hoa ngọt, đậm, béo, hơi cay | Dầu hoa: hoa trái cây, xanh; dầu lá: hoa gỗ nhẹ, sạch |
| Cấp dầu | Extra superior, Extra, I, II, III, Complete | Thường bán theo bộ phận: dầu hoa hoặc dầu lá |
| Mức mẫn cảm da | Cao, IFRA giới hạn chặt | Thấp hơn; cần đề phòng linalool bị oxy hoá |
Số liệu Bến Tre lấy từ nghiên cứu hoa hoàng lan trồng 3 năm tuổi ở Giồng Trôm. Dầu cất bằng nước có benzyl benzoate 18,6–25%, benzyl acetate 12,9–19% và linalool 11,4–14,5%, tuỳ hoa còn xanh hay đã vàng.
Ngọc lan trắng thì khác hẳn: linalool chiếm áp đảo. Tổng quan trên tạp chí Molecules (2022) ghi nhận linalool 72,8% trong dầu hoa và 80,1% trong dầu lá. Vì vậy dầu ngọc lan trắng có nét gần oải hương hơn là gần ylang-ylang.
Thành phần thay đổi theo vùng trồng, độ chín của hoa và cách cất. Số trong bảng để so sánh, không phải chỉ tiêu một lô cụ thể.
Hoa ylang-ylang được cất liền một mạch, có khi tới 16 giờ. Dầu ra trong những giờ đầu nặng hơn (tỷ trọng cao) và có giá trị nhất; dầu ra về sau nhẹ dần. Người cất chia dầu theo thời gian và tỷ trọng.
| Cấp dầu | Thời điểm hứng | Tỷ trọng (27 °C) | Thường dùng cho |
|---|---|---|---|
| Extra superior | 30 phút đầu | Trên 0,965 | Nước hoa cao cấp |
| Extra | Giờ tiếp theo | 0,955–0,965 | Nước hoa cao cấp |
| I (First) | Giờ thứ ba | 0,945–0,955 | Mỹ phẩm |
| II (Second) | Sau cấp I | 0,932–0,940 | Mỹ phẩm |
| III (Third) | Sau giờ thứ sáu | 0,905–0,910 | Hương xà phòng |
| Complete | Gộp các phần lại | — | — |
Theo tạp chí Perfumer & Flavorist (2008), vùng Ấn Độ Dương sản xuất khoảng 75 tấn dầu mỗi năm. Riêng đảo Anjouan (Comoros) chiếm 45–50 tấn.
Bài báo này cũng ghi lại chuyện gian lận: dầu cấp III bị đun nóng để tăng tỷ trọng, rồi trộn với Extra. Vì vậy khi mua ylang-ylang Extra, nên đòi phiếu phân tích GC-MS theo lô.
Ngọc lan tây có mùi hoa nhiệt đới đậm, ngọt, hơi giống kem. Dầu rất “nặng”: một giọt đủ chi phối cả hỗn hợp. Hợp với cam, bưởi, hoắc hương, gỗ đàn hương.
Ngọc lan trắng dầu hoa có mùi hoa trắng tươi, hơi trái cây; dầu lá nhẹ, sạch, hoa gỗ. Hợp với cam, sả chanh, bạc hà (rất ít), hoắc hương. Cách phối cụ thể có ở bài cách dùng tinh dầu ngọc lan lá.
Muốn có mùi “hoa trắng” tròn trịa, người làm nước hoa thường dùng cả hai. Ylang-ylang tạo độ ngọt và độ đậm, ngọc lan trắng thêm phần tươi, sáng.
Các nghiên cứu này nhỏ, ngắn hạn, trên người khoẻ. Tinh dầu không thay thế thuốc huyết áp hay điều trị lo âu, mất ngủ.
Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Hoa ngọc lan trắng cho rất ít dầu. Một nhà cung cấp quốc tế ghi khoảng 750 kg nguyên liệu mới được 1 kg dầu, nên dầu hoa thật có giá cao. Dầu lá rẻ hơn nhiều vì lá cành tỉa dồi dào.
Thảo Dược Xanh hiện có tinh dầu ngọc lan lá, chưng cất từ lá cây ngọc lan trắng. Thông tin đầy đủ ở trang tinh dầu ngọc lan lá.
Có. Hoàng lan và ngọc lan tây là hai tên tiếng Việt của Cananga odorata, cây cho tinh dầu ylang-ylang. Cây này khác hẳn cây ngọc lan hoa trắng trồng ở phố.
Có thể là ylang-ylang, dầu hoa ngọc lan trắng hoặc dầu lá ngọc lan trắng. Cách chắc chắn nhất là xem tên khoa học và bộ phận cất trên nhãn; nhãn chỉ ghi “ngọc lan” thì nên hỏi người bán.
Extra là phần dầu ra sớm, trong khoảng 1,5 giờ đầu của mẻ cất, có giá trị cao nhất. Complete là các phần dầu của cả mẻ gộp lại, giá thường mềm hơn Extra.
Không nên. Một số nghiên cứu nhỏ thấy huyết áp giảm nhẹ khi hít hoặc thoa ylang-ylang ở người khoẻ. Đó không phải cách điều trị; người cao huyết áp cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
Mua lẻ: Tinh dầu ngọc lan lá đóng chai thủy tinh — xem trang sản phẩm.
Đọc đầy đủ về tinh dầu ngọc lan lá
Thành phần, công dụng, chỉ tiêu chất lượng và vùng nguyên liệu — tổng hợp có nguồn.
Đọc thêm: Tinh dầu ngọc lan lá Cách dùng tinh dầu ngọc lan lá Tận dụng lá ngọc lan tỉa Dùng tinh dầu hoắc hương pha nước hoa Tinh dầu xông phòng ngủ
Nguồn tham khảo: Tan và cs., 2015 — tổng quan Cananga odorata, Evid Based Complement Alternat Med · Phạm Văn Ngọt và cs., 2009 — tinh dầu hoa hoàng lan ở Giồng Trôm, Bến Tre, Tạp chí Khoa học ĐHSP TP.HCM · Tinh dầu hoa ngọc lan tây tại Bến Tre, Tạp chí Khoa học ĐH Trà Vinh số 40, 2020 · Hellivan, 2008 — Natural Stories: Ylang-ylang, Perfumer & Flavorist · Phytochemistry, Bioactivities and Traditional Uses of Michelia × alba, Molecules 2022 · Zhu và cs., 1982 — tinh dầu hoa Michelia alba, J Integr Plant Biol · Punjee và cs., 2009 — chiết hương hoa Michelia alba, Kasetsart J · PROSEA — Michelia · IFRA Standard: Ylang ylang extracts (Amendment 49, 2020) · Tisserand — Ylang-ylang safety in perfume · Hongratanaworakit & Buchbauer, 2004, Planta Med · Hongratanaworakit & Buchbauer, 2006, Phytother Res · LMR Naturals (IFF) — Magnolia flower oil