Tin tức

Tinh dầu ngọc lan tây (ylang-ylang) và ngọc lan trắng: khác nhau thế nào?

22 Tháng 11, 2026

“Tinh dầu ngọc lan” trên thị trường có thể là hai loại khác hẳn nhau. Ngọc lan tây (ylang-ylang, Cananga odorata) cất từ hoa, mùi ngọt đậm, giàu benzyl benzoate và benzyl acetate, chia nhiều cấp dầu. Ngọc lan trắng (Michelia × alba) cất từ hoa hoặc lá, giàu linalool, mùi hoa gỗ nhẹ. Ylang-ylang dễ gây mẫn cảm da hơn, chỉ nên dùng rất loãng.

Tác giả: TS. Nguyễn Đồng Tú — Thảo Dược Xanh · Cập nhật 22/11/2026

Ngọc lan tây và ngọc lan trắng có phải cùng một cây?

Không. Hai cây chỉ giống nhau ở cái tên và mùi hoa thơm.

  • Ngọc lan tây (Cananga odorata), còn gọi là hoàng lan, thuộc họ Na (Annonaceae). Tên quốc tế là ylang-ylang. Đây là cây cho tinh dầu ylang-ylang trong nước hoa.
  • Ngọc lan trắng (Michelia × alba, nay hay xếp vào Magnolia × alba) thuộc họ Ngọc lan (Magnoliaceae). Tên thương mại là white champaca hoặc magnolia. Đây là cây ngọc lan hoa trắng ngà trồng khắp phố, sân chùa ở Việt Nam.
  • Ngọc lan vàng (Michelia champaca) là họ hàng gần của ngọc lan trắng. Hoa được chiết lấy hương champaca dùng trong nước hoa cao cấp.

Khi mua, đọc tên khoa học trên nhãn là cách chắc chắn nhất để biết mình đang cầm loại nào.

Nhận biết hai cây ngoài đời

Đặc điểm Ngọc lan tây (hoàng lan) Ngọc lan trắng
Dáng cây Cây gỗ thường xanh, cao tới khoảng 15 m, cành dài rủ xuống Cây gỗ cao 10–20 m, tán rộng, lá to bóng
Hoa Mọc thành chùm 4–12 hoa ở nách lá, cánh dài 4–6 cm, thõng xuống Hoa đơn, cánh trắng ngà, thon dài
Màu hoa Xanh lục khi non, chuyển vàng khi chín Trắng ngà
Nguồn gốc Châu Á nhiệt đới và các đảo Ấn Độ Dương Cây lai, chỉ gặp trồng, không mọc hoang

Hoa ngọc lan tây chuyển từ xanh sang vàng sau 3–4 ngày. Khoảng 2 ngày sau đó cánh hoa có đốm nâu, héo rồi rụng. Người cất dầu chỉ hái hoa vàng đã chín vào buổi sáng.

Tinh dầu hai loại khác nhau ra sao?

Tiêu chí Ngọc lan tây (ylang-ylang) Ngọc lan trắng
Bộ phận cất Hoa Hoa, hoặc lá và cành nhỏ
Hiệu suất (cất hơi nước) 2–2,25% ở xưởng Comoros; 0,65–0,68% trong thí nghiệm ở Bến Tre Hoa khoảng 0,22–0,24%; lá khoảng 0,2–0,4%
Thành phần chính Benzyl benzoate, benzyl acetate, linalool, geranyl acetate Linalool: khoảng 73% trong dầu hoa, 80% trong dầu lá
Mùi Hoa ngọt, đậm, béo, hơi cay Dầu hoa: hoa trái cây, xanh; dầu lá: hoa gỗ nhẹ, sạch
Cấp dầu Extra superior, Extra, I, II, III, Complete Thường bán theo bộ phận: dầu hoa hoặc dầu lá
Mức mẫn cảm da Cao, IFRA giới hạn chặt Thấp hơn; cần đề phòng linalool bị oxy hoá

Số liệu Bến Tre lấy từ nghiên cứu hoa hoàng lan trồng 3 năm tuổi ở Giồng Trôm. Dầu cất bằng nước có benzyl benzoate 18,6–25%, benzyl acetate 12,9–19% và linalool 11,4–14,5%, tuỳ hoa còn xanh hay đã vàng.

Ngọc lan trắng thì khác hẳn: linalool chiếm áp đảo. Tổng quan trên tạp chí Molecules (2022) ghi nhận linalool 72,8% trong dầu hoa và 80,1% trong dầu lá. Vì vậy dầu ngọc lan trắng có nét gần oải hương hơn là gần ylang-ylang.

Thành phần thay đổi theo vùng trồng, độ chín của hoa và cách cất. Số trong bảng để so sánh, không phải chỉ tiêu một lô cụ thể.

Vì sao ylang-ylang có nhiều cấp dầu?

Hoa ylang-ylang được cất liền một mạch, có khi tới 16 giờ. Dầu ra trong những giờ đầu nặng hơn (tỷ trọng cao) và có giá trị nhất; dầu ra về sau nhẹ dần. Người cất chia dầu theo thời gian và tỷ trọng.

Cấp dầu Thời điểm hứng Tỷ trọng (27 °C) Thường dùng cho
Extra superior 30 phút đầu Trên 0,965 Nước hoa cao cấp
Extra Giờ tiếp theo 0,955–0,965 Nước hoa cao cấp
I (First) Giờ thứ ba 0,945–0,955 Mỹ phẩm
II (Second) Sau cấp I 0,932–0,940 Mỹ phẩm
III (Third) Sau giờ thứ sáu 0,905–0,910 Hương xà phòng
Complete Gộp các phần lại — —

Theo tạp chí Perfumer & Flavorist (2008), vùng Ấn Độ Dương sản xuất khoảng 75 tấn dầu mỗi năm. Riêng đảo Anjouan (Comoros) chiếm 45–50 tấn.

Bài báo này cũng ghi lại chuyện gian lận: dầu cấp III bị đun nóng để tăng tỷ trọng, rồi trộn với Extra. Vì vậy khi mua ylang-ylang Extra, nên đòi phiếu phân tích GC-MS theo lô.

Mùi hương và cách phối

Ngọc lan tây có mùi hoa nhiệt đới đậm, ngọt, hơi giống kem. Dầu rất “nặng”: một giọt đủ chi phối cả hỗn hợp. Hợp với cam, bưởi, hoắc hương, gỗ đàn hương.

Ngọc lan trắng dầu hoa có mùi hoa trắng tươi, hơi trái cây; dầu lá nhẹ, sạch, hoa gỗ. Hợp với cam, sả chanh, bạc hà (rất ít), hoắc hương. Cách phối cụ thể có ở bài cách dùng tinh dầu ngọc lan lá.

Muốn có mùi “hoa trắng” tròn trịa, người làm nước hoa thường dùng cả hai. Ylang-ylang tạo độ ngọt và độ đậm, ngọc lan trắng thêm phần tươi, sáng.

Nghiên cứu nói gì về tác dụng thư giãn?

Theo y học dân gian

  • Ngọc lan tây: một số nơi ở châu Á, trong đó có Việt Nam, dùng cây chữa sốt rét; cây còn được dùng khi nhịp tim nhanh, bệnh đường ruột.
  • Ngọc lan trắng: hoa và lá được dùng khi ho, viêm họng nhẹ; hoa ướp trà ở Trung Quốc.

Theo nghiên cứu

  • Ngọc lan tây, khi hít: thử nghiệm có đối chứng trên 24 người khoẻ mạnh (2004) cho thấy huyết áp và mạch giảm, đồng thời người tham gia thấy tỉnh táo, chú ý hơn. Nhóm tác giả cho rằng tác dụng chủ yếu đến từ cảm nhận mùi hương.
  • Ngọc lan tây, khi thoa: nghiên cứu trên 40 người (2006) cho thấy huyết áp giảm, nhiệt độ da tăng; người dùng tự đánh giá bình tĩnh, thư giãn hơn nhóm đối chứng.
  • Ngọc lan trắng: phần lớn dữ liệu là về linalool. Chất này được nghiên cứu về tác dụng thư giãn khi hít, đa số trên động vật.

Các nghiên cứu này nhỏ, ngắn hạn, trên người khoẻ. Tinh dầu không thay thế thuốc huyết áp hay điều trị lo âu, mất ngủ.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Dùng tinh dầu ngọc lan thế nào cho an toàn?

Lưu ý an toàn khi dùng ylang-ylang

  • Pha rất loãng: ylang-ylang thuộc nhóm tinh dầu dễ gây dị ứng da nhất. IFRA (Hiệp hội Hương liệu Quốc tế) giới hạn dầu này tối đa 0,73% trong nước hoa và 0,18% trong lotion dưỡng thể. Robert Tisserand khuyên không quá 0,8% khi bôi da.
  • Liều tại nhà: 1 giọt trong 10 ml dầu nền (khoảng 0,5%) là đủ cho dầu massage. Thử ở cổ tay trước 24 giờ.
  • Xông phòng: 1–2 giọt cho máy khuếch tán phòng ngủ, chạy 20–30 phút rồi tắt. Tắt máy, mở cửa nếu thấy nhức đầu hay khó chịu.
  • Không uống, tránh mắt. Lỡ nuốt phải thì súc miệng và đến cơ sở y tế.
  • Trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, cho con bú: không bôi lên da trẻ; người mang thai nên hỏi bác sĩ trước.
  • Vật nuôi: không xông trong phòng kín có mèo.

Với tinh dầu ngọc lan trắng

  • Dầu lá và dầu hoa đều giàu linalool. Linalool tươi ít gây kích ứng, nhưng bị oxy hoá thì dễ gây mẫn cảm da.
  • Đậy kín chai ngay sau khi dùng, để nơi mát, bỏ dầu đã đổi mùi hăng.
  • Bôi da thì pha 1–2%, tức 2–4 giọt trong 10 ml dầu nền. Cách tính có ở bài cách pha loãng tinh dầu an toàn.

Chọn mua thế nào cho đúng loại?

  1. Đọc tên khoa học: Cananga odorata là ngọc lan tây; Michelia alba hoặc Magnolia × alba là ngọc lan trắng.
  2. Đọc bộ phận cất: “flower oil” là dầu hoa, “leaf oil” là dầu lá. Hai loại khác giá và khác mùi.
  3. Với ylang-ylang, đọc cấp dầu: Extra cho nước hoa, III cho xà phòng. Nhãn không ghi cấp thì nên hỏi.
  4. Phân biệt tinh dầu và absolute: absolute chiết bằng dung môi, mùi giống hoa tươi hơn nhưng không phải tinh dầu cất hơi nước.
  5. Xin phiếu COA hoặc GC-MS theo lô: nhất là với dầu đắt tiền như ylang Extra và dầu hoa ngọc lan trắng.

Hoa ngọc lan trắng cho rất ít dầu. Một nhà cung cấp quốc tế ghi khoảng 750 kg nguyên liệu mới được 1 kg dầu, nên dầu hoa thật có giá cao. Dầu lá rẻ hơn nhiều vì lá cành tỉa dồi dào.

Thảo Dược Xanh hiện có tinh dầu ngọc lan lá, chưng cất từ lá cây ngọc lan trắng. Thông tin đầy đủ ở trang tinh dầu ngọc lan lá.

Câu hỏi thường gặp

Ngọc lan tây có phải là hoàng lan không?

Có. Hoàng lan và ngọc lan tây là hai tên tiếng Việt của Cananga odorata, cây cho tinh dầu ylang-ylang. Cây này khác hẳn cây ngọc lan hoa trắng trồng ở phố.

Tinh dầu ngọc lan bán trên mạng thường là loại nào?

Có thể là ylang-ylang, dầu hoa ngọc lan trắng hoặc dầu lá ngọc lan trắng. Cách chắc chắn nhất là xem tên khoa học và bộ phận cất trên nhãn; nhãn chỉ ghi “ngọc lan” thì nên hỏi người bán.

Ylang-ylang Extra và Complete khác nhau thế nào?

Extra là phần dầu ra sớm, trong khoảng 1,5 giờ đầu của mẻ cất, có giá trị cao nhất. Complete là các phần dầu của cả mẻ gộp lại, giá thường mềm hơn Extra.

Có dùng tinh dầu ngọc lan tây để hạ huyết áp được không?

Không nên. Một số nghiên cứu nhỏ thấy huyết áp giảm nhẹ khi hít hoặc thoa ylang-ylang ở người khoẻ. Đó không phải cách điều trị; người cao huyết áp cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Mua lẻ: Tinh dầu ngọc lan lá đóng chai thủy tinh — xem trang sản phẩm.

Đọc đầy đủ về tinh dầu ngọc lan lá

Thành phần, công dụng, chỉ tiêu chất lượng và vùng nguyên liệu — tổng hợp có nguồn.

Xem trang tinh dầu ngọc lan láZalo 0983.299.529

Đọc thêm: Tinh dầu ngọc lan lá Cách dùng tinh dầu ngọc lan lá Tận dụng lá ngọc lan tỉa Dùng tinh dầu hoắc hương pha nước hoa Tinh dầu xông phòng ngủ

Nguồn tham khảo: Tan và cs., 2015 — tổng quan Cananga odorata, Evid Based Complement Alternat Med · Phạm Văn Ngọt và cs., 2009 — tinh dầu hoa hoàng lan ở Giồng Trôm, Bến Tre, Tạp chí Khoa học ĐHSP TP.HCM · Tinh dầu hoa ngọc lan tây tại Bến Tre, Tạp chí Khoa học ĐH Trà Vinh số 40, 2020 · Hellivan, 2008 — Natural Stories: Ylang-ylang, Perfumer & Flavorist · Phytochemistry, Bioactivities and Traditional Uses of Michelia × alba, Molecules 2022 · Zhu và cs., 1982 — tinh dầu hoa Michelia alba, J Integr Plant Biol · Punjee và cs., 2009 — chiết hương hoa Michelia alba, Kasetsart J · PROSEA — Michelia · IFRA Standard: Ylang ylang extracts (Amendment 49, 2020) · Tisserand — Ylang-ylang safety in perfume · Hongratanaworakit & Buchbauer, 2004, Planta Med · Hongratanaworakit & Buchbauer, 2006, Phytother Res · LMR Naturals (IFF) — Magnolia flower oil

Zalo