Trà sả và tinh dầu sả chanh: dùng thế nào cho đúng?

Trà sả nấu từ lá hoặc củ sả chanh (Cymbopogon citratus) là đồ uống dân gian. Đỗ Tất Lợi ghi liều 15–30 g lá hoặc củ mỗi ngày. Tinh dầu sả chanh đậm đặc, không pha vào nước uống ở nhà. Hương sả trong thực phẩm công nghiệp phải dùng nguyên liệu đạt chuẩn và liều kiểm soát. Phụ nữ có thai, người bệnh thận nên hạn chế trà sả đặc.

Trà sả và tinh dầu sả khác nhau thế nào?

Cùng từ cây sả chanh, nhưng hai thứ này khác nhau rất xa về độ đậm đặc.

Tiêu chí	Trà sả (lá, củ)	Tinh dầu sả chanh
Làm từ	Lá, củ tươi hoặc khô, nấu với nước	Lá chưng cất hơi nước
Lượng tinh dầu	Phần nhỏ trong lá; một phần tan vào nước	Gần như 100% là tinh dầu
Citral	Ít, tan một phần vào nước trà	Khoảng 65–85%
Cách dùng	Uống, nấu ăn	Xông, lau, khử mùi; không uống

Theo nghiên cứu trên sả chanh ở Phú Thọ (2016), lá chỉ cho khoảng 0,65–0,71% tinh dầu. Nghĩa là cần khoảng 140–155 kg lá mới được 1 kg dầu.

Một giọt tinh dầu vì thế tương đương lượng dầu trong rất nhiều lá sả. Đó là lý do không thể coi “vài giọt tinh dầu” như “một ấm trà sả”. Thông tin chung về dầu có trên trang tinh dầu sả chanh.

Nấu trà sả tại nhà thế nào?

Trà sả lá tươi (1 lít):

1. Lấy 15–20 g lá sả (khoảng 1 nắm nhỏ), rửa sạch, cắt khúc 5 cm.
2. Đun sôi 1 lít nước, cho lá vào, hạ lửa nhỏ 5–10 phút.
3. Tắt bếp, đậy nắp thêm 5 phút rồi lọc bỏ lá.
4. Thêm vài lát gừng, chút mật ong, lát chanh tuỳ thích.

Trà sả củ: đập dập 2–3 củ sả, nấu tương tự. Củ cho vị đậm, cay hơn lá.

Uống trong ngày, không để qua đêm ở nhiệt độ phòng. Không nấu lá úa, lá dập thối.

Uống bao nhiêu là vừa?

Theo Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, mỗi ngày dùng 15–30 g củ hoặc lá sả, sắc uống hoặc nấu nước xông.

• Lá sả pha nước uống cho mát, giúp tiêu hóa.
• Củ sả thông tiểu, làm ra mồ hôi, chữa cảm sốt.

Nhận định thực tế: một vài cốc trà sả loãng mỗi ngày là mức đồ uống thông thường. Không cần nấu thật đặc hay uống thay nước lọc cả ngày.

Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering (MSKCC, Mỹ) có tổng hợp một nghiên cứu ở người. Kết quả: trà sả không làm giảm lo âu và không giúp ngủ tốt hơn. Tác dụng an thần mới thấy trên động vật.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Ai nên hạn chế trà sả?

MSKCC lưu ý một số điểm khi dùng sả ngoài mức nấu ăn thông thường:

• Phụ nữ có thai: citral và myrcene gây dị tật thai trên chuột ở liều cao. MSKCC cho rằng có thể nên tránh dùng khi mang thai.
• Người bệnh thận: uống trà sả quá nhiều có thể ảnh hưởng chức năng thận.
• Người đang dùng nhiều thuốc: chất trong sả có thể tác động lên men gan chuyển hóa thuốc. Chưa ghi nhận tương tác cụ thể.
• Người dị ứng với sả: từng có ca viêm da tái phát sau khi uống trà sả ở người đã mẫn cảm với tinh dầu sả.

Nhóm này vẫn ăn sả trong món ăn bình thường được. Điều cần tránh là uống trà sả đặc kéo dài.

Vì sao không nhỏ tinh dầu sả vào nước uống?

Trên mạng có nhiều hướng dẫn “nhỏ 1–2 giọt tinh dầu sả vào cốc nước”. Không nên làm theo:

• Quá đậm đặc: một giọt chứa lượng citral rất lớn so với một cốc trà lá.
• Không tan trong nước: dầu nổi thành váng, chạm thẳng niêm mạc miệng, họng.
• Gây kích ứng: MSKCC ghi nhận tinh dầu sả liều cao có thể tổn thương gan và niêm mạc dạ dày.
• Không rõ chuẩn: tinh dầu bán lẻ dùng xông, lau thường không công bố là nguyên liệu thực phẩm.

Hương sả trong bánh kẹo, đồ uống đóng chai là chuyện khác. Ở Mỹ, tinh dầu lemongrass nằm trong danh mục GRAS (21 CFR 182.20) cho mục đích làm hương liệu. Nhà sản xuất dùng nguyên liệu đạt chuẩn thực phẩm, đo liều chính xác.

Dùng sả trong bếp an toàn và thơm hơn

• Ướp, xào: dùng củ sả băm, sả cây đập dập; hương sả tan dần khi nấu.
• Nồi lẩu, nước dùng: cho sả cây đập dập vào từ đầu, vớt ra trước khi ăn.
• Đồ uống: dùng lá, củ nấu trà, hoặc sả tươi đập dập ngâm nước lạnh vài giờ.
• Không dùng tinh dầu để “tăng mùi” cho món ăn ở nhà.

Câu hỏi thường gặp

Mua lẻ: Tinh dầu sả chanh chai thủy tinh 10 ml — xem trang sản phẩm.

Đọc thêm: Tinh dầu sả chanh: công dụng, cách dùng Tinh dầu thảo mộc Việt Nam Tinh dầu sả Java

Nguồn tham khảo: Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, mục Sả (bản trực tuyến) · MSKCC, Lemongrass · Thành phần tinh dầu sả chanh trồng ở Phú Thọ (Tạp chí Công nghệ Sinh học, 2016) · 21 CFR 182.20 – Essential oils GRAS