26 Tháng 10, 2026
Tràm 5 gân (Melaleuca quinquenervia) là cây gỗ nhập nội, tái sinh chồi tốt. Cây có thể trồng để cắt lá, cành non cất tinh dầu nhiều năm. Điều quan trọng nhất là trồng từ dòng vô tính đã chọn lọc, cho 1,5–2,6% tinh dầu và cineole trên 60%. Lá phải tươi, sạch, về lò trong 1–2 ngày. Thảo Dược Xanh thu mua lá theo thoả thuận sau khi thử mẫu.
Dầu tràm truyền thống ở Huế, Quảng Trị cất từ tràm gió (Melaleuca cajuputi) mọc tự nhiên. Theo khảo nghiệm của Lê Đình Khả và cộng sự (2017), các xuất xứ tràm gió bản địa chỉ cho 0,63–1,08% tinh dầu, cineole 16,9–29,8%.
Các dòng tràm 5 gân chọn lọc cho 1,53–2,61% tinh dầu, 1,8-cineole trên 60%, limonene dưới 5%. Cùng một tấn lá, lượng dầu gấp khoảng 2 lần, cineole cao hơn hẳn. Thông tin về dầu có ở trang tinh dầu tràm 5 gân.
Tràm 5 gân ở vùng gốc (Úc, New Caledonia, Papua New Guinea) có nhiều kiểu hoá học. Có cây giàu cineole, có cây giàu viridiflorol, nerolidol hay linalool. Trồng từ hạt không rõ nguồn dễ ra vườn cây lẫn nhiều kiểu dầu.
Viện Cải thiện giống và Phát triển lâm sản khảo nghiệm 23 xuất xứ tràm 5 gân từ năm 2008 đến 2012. Sau đó, các dòng vô tính được trồng thử ở Ba Vì (Hà Nội), Phú Lộc (TP Huế) và Thạnh Hóa (Tây Ninh, Long An cũ) giai đoạn 2013–2016.
| Nhóm | Ghi nhận trong khảo nghiệm |
|---|---|
| Xuất xứ triển vọng | Q15 (West Malam, Papua New Guinea), Q16 (Balimo–Wasua Road, Papua New Guinea), Q23 (Casino, New South Wales, Úc) |
| Dòng tốt ở cả 3 nơi | Q23.127 |
| Dòng tốt ở 2 nơi | Q23.21, Q23.315, Q15.38 |
| Dòng tốt ở Ba Vì | Q16.427 |
| Tinh dầu các dòng chọn lọc | 1,53–2,61%; cineole trên 60% |
Khi mua cây giống, hãy hỏi rõ tên dòng, nơi sản xuất cây hom. Tràm 5 gân không nằm trong danh sách cây được công ty hỗ trợ giống miễn phí.
Theo báo Nông nghiệp và Môi trường (2023), các giống tràm mới có biên độ sinh thái khá rộng. Cây được khảo nghiệm trên ba kiểu đất khác nhau:
Theo tài liệu PROSEA, ở vùng gốc tràm 5 gân thường mọc nơi mực nước ngầm gần mặt đất, chịu ngập theo mùa. Cây ưa đất chua đến trung tính.
Dù cây dễ tính, vẫn nên trồng thử một diện tích nhỏ trước, theo dõi sinh trưởng và gửi mẫu lá cất thử.
PROSEA ghi nhận tràm 5 gân đã trở thành cây xâm hại ở bang Florida (Mỹ). Ở một số vùng đất ngập Everglades, đa dạng sinh học bản địa giảm 60–80%.
Vì vậy, chỉ trồng tràm 5 gân trên đất sản xuất, vườn hộ. Không trồng vào khu bảo tồn, vùng đất ngập tự nhiên hay rừng đặc dụng.
Việt Nam chưa có quy trình công bố về mật độ và chu kỳ cắt lá tràm 5 gân. Một tài liệu của CSIRO (Úc) mô tả mô hình trồng dày lấy lá ở bắc Queensland:
| Hạng mục | Mô hình bắc Queensland |
|---|---|
| Khoảng cách | 1,2 m giữa hàng × 0,66 m giữa cây (khoảng 12.600 cây/ha) |
| Lứa cắt đầu | 15–18 tháng sau trồng |
| Các lứa sau | Mỗi 12 tháng, cắt sát gốc để cây tái sinh |
| Tinh dầu trong lá | 1,0–2,5% theo khối lượng tươi |
| Lượng dầu | Trung bình khoảng 100 kg/ha mỗi lứa |
Đây là số liệu ở Úc, với giống và khí hậu khác. Hộ trồng ở Việt Nam nên trao đổi với đơn vị cung cấp giống và cán bộ khuyến nông trước khi chọn mật độ.
CSIRO cũng cảnh báo bệnh gỉ sắt do nấm Austropuccinia psidii có thể gây hại nặng cho tràm 5 gân. Mức nhiễm bệnh khác nhau giữa các dòng; thấy lá non có vết bệnh bất thường, nên báo cán bộ bảo vệ thực vật.
Báo Nông nghiệp và Môi trường dẫn thông tin rằng tràm 5 gân trồng một lần có thể thu liên tục khoảng 25 năm.
Thảo Dược Xanh thu mua nguyên liệu cho 22 loại tinh dầu, trong đó có lá tràm 5 gân.
Vùng quan tâm gồm Quảng Trị (gồm Quảng Bình cũ), TP Huế, TP Đà Nẵng (Quảng Nam cũ), Ninh Bình, Hà Nội (Ba Vì) và Tây Ninh (Long An cũ).
Chi tiết có ở trang thu mua nguyên liệu.
Việt Nam chưa có quy trình công bố cho tràm 5 gân (Melaleuca quinquenervia). Ở mô hình trồng dày tại Úc, lứa đầu cắt sau 15–18 tháng, sau đó mỗi năm một lứa.
Công ty ưu tiên lá và cành non tràm 5 gân tươi, giao về lò trong 1–2 ngày. Nếu chỉ có lá khô, hãy gửi mẫu trước để công ty cất thử rồi mới thoả thuận.
Được nhưng rủi ro. Cây từ hạt có thể cho nhiều kiểu dầu khác nhau, nên khó đạt cineole cao đồng đều như dòng vô tính chọn lọc.
Bạn có nguyên liệu hoặc muốn liên kết trồng?
Thảo Dược Xanh thu mua nguyên liệu cho 22 loại tinh dầu, hỗ trợ giống và kỹ thuật cho nông hộ, HTX.
Đọc thêm: Tinh dầu tràm 5 gân Thu mua nguyên liệu tinh dầu Tinh dầu thảo mộc Việt Nam
Nguồn tham khảo: Lê Đình Khả và cs. Một số dòng vô tính tràm năm gân có triển vọng trong sản xuất tinh dầu ở Việt Nam (Tạp chí KH&CN Việt Nam, 2017) · 2 giống tràm mới cho chất lượng tinh dầu cao, thích nghi rộng (Nông nghiệp và Môi trường, 2023) · CSIRO ATSC – Melaleuca quinquenervia · PROSEA – Melaleuca quinquenervia