Xông hơi: ai không nên xông và sai lầm thường gặp

Không nên xông hơi cho trẻ nhỏ, thai phụ, người mới sinh, người cao huyết áp, bệnh tim, người già yếu. Người đang sốt cao hoặc tiêu chảy mất nước cũng không nên xông. Rủi ro lớn nhất khi xông là bỏng do lật bát nước nóng, nhất là ở trẻ em. Xông quá lâu, trùm kín, xông khi đói cũng dễ gây choáng.

Vì sao xông hơi không dành cho tất cả mọi người?

Xông là đưa cơ thể vào hơi nóng ẩm để ra mồ hôi. Hơi nóng làm giãn mạch, tim đập nhanh hơn, cơ thể mất nước qua mồ hôi. Người khoẻ chịu được vài phút; người yếu thì dễ choáng, tụt huyết áp.

Theo y học cổ truyền, xông chỉ hợp với cảm lạnh, khi người ớn lạnh, chưa ra mồ hôi. Người đang nóng sốt, ra nhiều mồ hôi mà xông thêm là đi ngược nguyên tắc này.

7 nhóm người không nên xông hơi

Nhóm	Vì sao	Nên làm gì thay
Trẻ nhỏ	Dễ bỏng, mất nước; không tự rời nồi khi nóng	Khuếch tán nhẹ trong phòng thoáng; trẻ dưới 2 tuổi hỏi bác sĩ
Thai phụ, người mới sinh	Hơi nóng, mồ hôi nhiều dễ gây mệt, choáng	Lau người nước ấm, nghỉ ngơi, hỏi bác sĩ
Người cao huyết áp, bệnh tim	Giãn mạch, tim đập nhanh, dễ hồi hộp, choáng	Không xông toàn thân
Người già yếu, thiếu máu, vừa ốm dậy	Sức chịu nhiệt kém, dễ ngã	Nếu xông mặt, có người ngồi cạnh
Người đang sốt cao	Sợ nóng, cần hạ nhiệt chứ không cần ra thêm mồ hôi	Đi khám, hạ sốt theo hướng dẫn
Người tiêu chảy, mất nước	Xông làm mất nước nặng hơn	Bù nước, đi khám nếu nặng
Người bị cảm nắng	Đã ra nhiều mồ hôi, hoa mắt, buồn nôn	Đưa vào chỗ mát, bù nước

Người hen suyễn cũng nên thận trọng. Một số tinh dầu giàu 1,8-cineole, menthol có thể làm khó thở ở người nhạy cảm, nhất là trẻ nhỏ.

Người sốt cao co giật, khó thở phải đến cơ sở y tế ngay, không tự xông ở nhà.

Bỏng do xông hơi: số liệu từ một nghiên cứu

Nghiên cứu đăng trên British Journal of General Practice năm 2012 xem lại các ca bỏng do xông ở Hà Lan trong giai đoạn 1998–2007:

• 31 ca phải nằm trung tâm điều trị bỏng; 19 ca (61%) là trẻ dưới 16 tuổi.
• 6 ca phải ghép da, trong đó 5 ca là trẻ em.
• 29 ca do nước nóng đổ từ bát vào lòng; chỉ 2 ca bỏng do hơi nước.
• Vết bỏng hay gặp ở đùi, bụng dưới, vùng sinh dục.

Nhóm tác giả cho rằng nên coi xông hơi là thủ thuật nguy hiểm. Họ kiến nghị bỏ xông hơi khỏi hướng dẫn chuyên môn và tờ rơi cho bệnh nhân, vì chưa có lợi ích được chứng minh.

Ở Việt Nam, nồi xông thường to, nước sôi, lại đặt trên giường hoặc chiếu. Nguy cơ lật nồi khi trùm chăn là có thật, nhất là khi trẻ ngồi xông một mình.

6 sai lầm thường gặp khi xông

1. Xông nước đang sôi sùng sục: hơi quá nóng, dễ bỏng mặt, đường thở. Hãy để nước ngừng sôi rồi mới mở nắp từ từ.
2. Đặt nồi trên giường, trên đùi: nệm lún, nồi dễ lật. Đặt nồi trên nền nhà hoặc mặt bàn chắc.
3. Xông quá lâu: mỗi lần không quá 15–20 phút. Xông toàn thân tối đa 2–3 lần mỗi tuần.
4. Trùm kín, không chừa khe thở: dễ ngột, choáng. Luôn để hở một khe nhỏ.
5. Xông khi quá đói hoặc vừa ăn no: dễ bủn rủn, buồn nôn. Uống một cốc nước ấm trước khi xông.
6. Tắm ngay sau khi xông: cơ thể đang ra mồ hôi gặp lạnh dễ mệt thêm. Lau khô, thay áo, nghỉ ngơi trước.

Một sai lầm khác là nhỏ quá nhiều tinh dầu. Với một bát nước khoảng 1 lít, 3–5 giọt là đủ; nhiều hơn chỉ làm cay mắt, hăng mũi. Hướng dẫn chi tiết ở bài cách xông hơi giải cảm bằng tinh dầu.

Trẻ em bị cảm thì làm gì thay xông?

• Khuếch tán nhẹ: 1–2 giọt tinh dầu dịu vào máy khuếch tán, phòng thoáng, chạy ngắt quãng. Không dùng bạc hà, tràm, long não gần mặt trẻ nhỏ.
• Giữ ấm, bù nước: cho trẻ uống đủ nước, mặc ấm vừa phải.
• Làm thông mũi: rửa mũi bằng nước muối sinh lý theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Đi khám khi trẻ sốt cao, thở nhanh, bỏ bú, li bì.

Xem thêm thông tin về hỗn hợp tinh dầu lá xông và cách dùng cho từng đối tượng.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Mua lẻ: Tinh dầu lá xông chai thủy tinh 10 ml — xem trang sản phẩm.

Đọc thêm: Tinh dầu lá xông: nồi xông dân gian, cách xông đúng Tinh dầu thảo mộc Việt Nam Cách xông hơi giải cảm bằng tinh dầu

Nguồn tham khảo: Baartmans M. và cs. Steam inhalation therapy: severe scalds as an adverse side effect. Br J Gen Pract 2012;62(600):e473–7 · Xông lá đúng cách (VnExpress) · Heated, humidified air for the common cold (Cochrane, 2017)