Tin tức

Các phương pháp chiết xuất tinh dầu: chưng cất, ép lạnh, CO2, dung môi

16 Tháng 11, 2026

Có bốn phương pháp chiết xuất tinh dầu chính. Đó là chưng cất hơi nước, ép lạnh vỏ quả họ cam chanh, chiết dung môi và chiết CO2 siêu tới hạn. Theo tiêu chuẩn ISO 9235, chỉ sản phẩm chưng cất và ép lạnh mới gọi là tinh dầu. Sản phẩm chiết dung môi hay CO2 là chiết xuất (extract), thành phần và cách dùng có khác.

Tác giả: KS. Đào Xuân Quang — Thảo Dược Xanh · Cập nhật 16/11/2026

Có những phương pháp chiết xuất tinh dầu nào?

Bảng dưới gom bốn cách đang dùng trong sản xuất. Phần ưu, nhược điểm theo một bài tổng quan năm 2023 trên tạp chí Separations.

Phương pháp Nguyên liệu thường dùng Sản phẩm Điểm mạnh Điểm yếu
Chưng cất hơi nước Lá, thân, vỏ, quả, rễ Tinh dầu Rẻ, đơn giản, kết quả ổn định Đun lâu, hao một phần mùi
Ép lạnh Vỏ cam, chanh, bưởi Tinh dầu ép lạnh Không dùng nhiệt, giữ mùi tươi Hiệu suất thấp, dầu dễ đục
Chiết dung môi Hoa như nhài, ngọc lan Concrete, absolute Hiệu suất có thể cao hơn chưng cất Khó loại hết dung môi
CO2 siêu tới hạn Hạt, gia vị, thảo mộc Chiết xuất CO2 Nhiệt độ thấp, không dư dung môi Thiết bị cao áp đắt

Ngoài ra còn kỹ thuật hỗ trợ bằng vi sóng và siêu âm, giúp rút ngắn thời gian chiết. Theo bài tổng quan, hai kỹ thuật này cần thiết bị đắt và chưa hợp với sản xuất quy mô lớn.

Chưng cất hơi nước hoạt động thế nào?

Hơi nước đi qua nguyên liệu, kéo các chất thơm bay theo. Hỗn hợp hơi được làm lạnh, ngưng thành nước và dầu, rồi tự tách lớp.

Có hai kiểu. Cất ngâm nước là đun nguyên liệu ngập trong nước. Cất lôi cuốn hơi nước là để nguyên liệu trên vỉ, không chạm nước, chỉ cho hơi đi qua.

Theo bài tổng quan trên, cách này chi phí thấp, không độc, dễ làm và cho kết quả lặp lại tốt. Điểm yếu là thời gian đun dài và mất một phần hương.

Phần lớn các loại trên trang tinh dầu thảo mộc Việt Nam được lấy bằng cách này. Thiết bị và các bước có ở bài chưng cất tinh dầu bằng hơi nước.

Ép lạnh dùng cho loại nào?

Ép lạnh chỉ dùng cho vỏ quả họ cam chanh. ISO 9235 định nghĩa tinh dầu ép lạnh là dầu lấy bằng cơ học từ lớp vỏ ngoài của quả, ở nhiệt độ thường.

Lực ép hoặc chà làm vỡ các túi dầu trên vỏ. Dầu chảy ra cùng dịch vỏ, sau đó được tách riêng.

Vì không qua nhiệt nên dầu giữ mùi gần vỏ tươi. Bù lại, hiệu suất thấp. Pectin trong vỏ dễ tạo nhũ, làm dầu đục và lẫn tạp.

Dầu ép lạnh còn giữ các chất không bay hơi, trong đó có furanocoumarin. Đây là nhóm chất có thể gây nhạy nắng khi thoa da. Chưng cất hơi nước thì loại được nhóm này. Chi tiết có ở trang tinh dầu vỏ bưởi.

Chiết bằng dung môi cho ra sản phẩm gì?

Chiết dung môi thường dùng cho hoa như nhài, ngọc lan. Nguyên liệu được ngâm chiết bằng dung môi hữu cơ, sau đó cô đuổi dung môi.

Sản phẩm có hai tên riêng theo ISO 9235:

  • Concrete: chiết xuất thu được khi chiết nguyên liệu tươi bằng một hoặc vài dung môi.
  • Absolute: sản phẩm thu được khi chiết tiếp concrete bằng ethanol.

Theo bài tổng quan, điểm yếu của cách này là dung môi khó tách và thu hồi hết. Phần dư có thể ảnh hưởng sức khoẻ. Một phần chất thơm cũng mất khi cô dung môi.

Người mua nên hỏi loại dung môi đã dùng và mức dung môi tồn dư trên phiếu kiểm nghiệm.

Chiết bằng CO2 siêu tới hạn là gì?

CO2 chuyển sang trạng thái siêu tới hạn khi vượt quá 31,1 °C và 73,8 bar. Ở trạng thái này, CO2 được dùng làm dung môi hoà tan chất thơm.

Khi hạ áp, CO2 bay đi và để lại phần chiết. Bài tổng quan ghi nhận ba điểm mạnh:

  • Nhiệt độ làm việc gần nhiệt độ thường, hợp với chất kém bền nhiệt.
  • Không để lại dư lượng dung môi trong sản phẩm.
  • Nhanh hơn chiết dung môi thông thường.

Điểm yếu là thiết bị cao áp đắt và cần kiểm soát an toàn. Phần chiết cũng kéo theo cả các chất béo không bay hơi. Do đó chiết xuất CO2 thường đặc hơn và có thành phần khác dầu chưng cất của cùng nguyên liệu.

Sản phẩm nào mới được gọi là tinh dầu?

ISO 9235 định nghĩa tinh dầu là sản phẩm lấy từ nguyên liệu thực vật theo một trong ba cách:

  1. Chưng cất bằng hơi nước.
  2. Ép cơ học lớp vỏ ngoài của quả họ cam chanh.
  3. Chưng khô gỗ, vỏ, rễ hoặc nhựa, không thêm nước hay hơi nước.

Concrete, absolute và chiết xuất CO2 không nằm trong định nghĩa này. Chúng là chiết xuất, dù ngoài thị trường nhiều nơi vẫn gọi chung là tinh dầu.

Phần nước còn lại sau khi tách dầu cũng có tên riêng là nước thơm (hydrolat). Xem bài nước thơm bạc hà.

Khi đọc nhãn, hãy tìm ba thông tin: tên khoa học của cây, bộ phận dùng và phương pháp chiết.

Nên chọn dầu chiết theo cách nào?

Chọn theo việc dùng, không có phương pháp nào tốt nhất cho mọi trường hợp.

  • Xông phòng, lau nhà, làm xà phòng: dầu chưng cất hơi nước là đủ và dễ mua.
  • Thoa da với dầu vỏ cam chanh: dầu chưng cất phù hợp hơn vì ít nguy cơ nhạy nắng.
  • Hương liệu cần mùi vỏ tươi: dầu ép lạnh.
  • Nước hoa cần mùi hoa: absolute.

Ví dụ về một loại cụ thể có ở bài cách chiết xuất tinh dầu quế.

Lưu ý an toàn theo từng loại sản phẩm

  • Không uống tinh dầu và chiết xuất thơm, dù chiết bằng cách nào. Lỡ nuốt phải, đến cơ sở y tế.
  • Luôn pha loãng với dầu nền trước khi thoa da và thử trước ở cổ tay.
  • Dầu vỏ cam chanh ép lạnh: không thoa lên vùng da sắp phơi nắng.
  • Absolute và concrete: hỏi mức dung môi tồn dư trước khi dùng cho sản phẩm thoa da.
  • Tự cất tại nhà: nồi phải có đường thoát hơi, để dầu xa lửa.

Câu hỏi thường gặp

Chưng cất và chiết xuất tinh dầu khác nhau thế nào?

Chưng cất là một trong các cách chiết xuất, dùng hơi nước kéo chất thơm ra khỏi cây. Chiết xuất là tên gọi chung, gồm cả ép lạnh, chiết dung môi và chiết CO2.

Tinh dầu chiết CO2 có tốt hơn tinh dầu chưng cất không?

Không hẳn. Chiết CO2 siêu tới hạn làm ở nhiệt độ thấp và không dư dung môi, nhưng phần chiết có cả chất không bay hơi. Thành phần khác dầu chưng cất nên không thay nhau một-một.

Ngâm lá trong dầu ăn có ra tinh dầu không?

Không. Ngâm lá trong dầu thực vật cho dầu ngâm, tức dầu nền có mùi của cây, không phải tinh dầu. Cách phân biệt có ở bài cách làm tinh dầu bạc hà.

Mua lẻ: Tinh dầu đóng chai thủy tinh — xem danh mục Tinh dầu thảo mộc.

Tìm hiểu thêm các loại tinh dầu thảo mộc Việt Nam

Thành phần, công dụng, chỉ tiêu chất lượng và vùng nguyên liệu — tổng hợp có nguồn.

Xem các loại tinh dầuZalo 0983.299.529

Đọc thêm: Tinh dầu thảo mộc Việt Nam Chưng cất tinh dầu bằng hơi nước Tinh dầu vỏ bưởi Cách chiết xuất tinh dầu quế

Nguồn tham khảo: Zhou và cs., 2023, Separations 10(12):596 — tổng quan phương pháp chiết, tách, tinh chế tinh dầu · ISO/DIS 9235 — Aromatic natural raw materials — Vocabulary (bản dự thảo của ISO 9235:2021) · ISO 9235:2021 trên iso.org

Zalo